यी हुन् बिरे नुनका फाइदा : हेरौ
नेपालमा पछिल्लो समय आयोडिनयुक्त नुनको अत्यधिक प्रयोगले स्वास्थ्यमा विभिन्न नकारात्मक असरहरू पुर्याएको भन्ने समाचार र बहसहरू सार्वजनिक भएसँगै धेरै मानिसहरू पुनः परम्परागत ‘बिरे नुन’ (कालो नुन) तिर आकर्षित हुन थालेका छन्। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO)
नेपाली बोलीचालीमा बिरे नुन भनिने कालो नुनलाई घरेलु औषधीको रूपमा प्रयोग गर्ने चलन निकै पुरानो हो। यसमा आइरन र सल्फ्युरस जस्ता खनिज पदार्थहरू प्रचुर मात्रामा पाइन्छन्। साधारण सेतो नुनको तुलनामा यसमा सोडियमको मात्रा कम हुने भएकाले यसले शरीरमा सोडियमको स्तरलाई सन्तुलित राख्न मद्दत गर्छ, जुन मुटु र मिर्गौलाका रोगीहरूका लागि लाभदायक मानिन्छ। विशेषगरी पेट दुख्ने वा ग्यास्ट्रिकको समस्या हुँदा बिरे नुनको प्रयोग अचुक मानिन्छ। यसले मुखको र्याल ग्रन्थीलाई सक्रिय बनाउनुका साथै पेटमा हाइड्रोक्लोरिक एसिड र प्रोटिन पचाउने इन्जाइमहरू उत्पादन गर्न मद्दत गर्दछ, जसले गर्दा अपच, कब्जियत र एसिडिटी जस्ता समस्याहरूमा तत्काल राहत मिल्छ।
स्वास्थ्यका दृष्टिले बिरे नुन केवल पाचन प्रक्रियामा मात्र सीमित छैन। यो तौल घटाउन चाहनेहरूका लागि पनि निकै उपयोगी छ। यसले शरीरको मेटाबोलिजमलाई दुरुस्त राख्दै खानामा भएका पोषक तत्वहरू सोस्न मद्दत गर्छ र शरीरमा अनावश्यक बोसो जम्मा हुन दिँदैन। कागती पानीमा बिरे नुन मिसाएर पिउनाले शरीरलाई स्फूर्ति दिनुका साथै वजन नियन्त्रणमा सहयोग पुग्छ। साथै, मधुमेहका बिरामीहरूका लागि पनि सोडियम कम भएको यो नुनले ब्लड सुगर नियन्त्रण गर्न मद्दत पुर्याउँछ। यदि कसैलाई कम भोक लाग्ने समस्या छ भने सलाद, दही वा मोहीमा बिरे नुन मिसाएर खाँदा रुचि बढ्ने र शरीरले ऊर्जा प्राप्त गर्ने प्रमाणित तथ्यहरू रहेका छन्।
भित्री स्वास्थ्यका अतिरिक्त बाह्य दुखाइ कम गर्न पनि बिरे नुनको प्रयोग प्रभावकारी देखिएको छ। मांसपेशी वा जोर्नी दुख्ने समस्या भएमा बिरे नुनलाई कपडामा बाँधेर मनतातो बनाई सेक्दा दुखाइबाट ठूलो राहत मिल्छ। यसरी हेर्दा, एकातिर बजारमा पाइने प्रशोधित नुनको अत्यधिक आयोडिन र सोडियमले पुर्याउन सक्ने जोखिम र अर्कोतिर बिरे नुनमा पाइने प्राकृतिक खनिजहरूको लाभले गर्दा नेपाली भान्सामा यसको महत्त्व पुनः बढ्दै गएको छ। यद्यपि, कुनै पनि वस्तुको अत्यधिक सेवन हानिकारक हुन सक्ने हुनाले WHO को मापदण्ड अनुसार नुनको मात्रा सधैं सन्तुलित राख्नु भने आवश्यक देखिन्छ।