बगैँचाका कुन-कुन बिरुवामा लगाउने रातो माटोको लेप? जान्नुहोस् विस्तृत विवरण

फलफूल खेतीमा धमिरा र काण्ड सम्बन्धी रोग लाग्न नदिन रातो माटोको प्रयोग प्राचीन र वैज्ञानिक दुवै हिसाबले सफल मानिन्छ। धेरै किसानहरूमा रातो माटो कुन बिरुवामा लगाउने र कुनमा नलगाउने भन्ने अन्योल हुन सक्छ। सामान्यतया,

विशेषगरी तल उल्लेखित बिरुवाहरूमा यसको प्रयोग बढी प्रभावकारी हुन्छ:

१. अमिलो जातका फलफूल (Citrus Fruits)

सुन्तला, कागती, भोगटे, जुनार र निबुवाका बोटहरूमा धमिरा र ‘गमोसिस’ (काण्डबाट चोप निस्कने रोग) को समस्या धेरै हुन्छ। यस्ता बोटको फेदमा रातो माटोको लेप लगाउँदा धमिराले बाटो बनाउन पाउँदैन र बोट स्वस्थ रहन्छ।

२. ओखर, स्याउ र नास्पाती

पहाडी भेगमा पाइने स्याउ, ओखर र नास्पातीका बोटहरूमा हिउँदको समयमा ‘स्टेम बोरर’ (काण्ड प्वाल पार्ने कीरा) र धमिराको डर हुन्छ। हिउँदमा पात झरेको बेला रातो माटो पोतिदिँदा बोटको आयु बढ्छ।

३. आँप, लिची र अम्बा

तराई तथा खोंचमा हुने आँप र लिचीका पुराना बोटहरूमा धमिराले गुँड बनाउने र बोक्रा खाने समस्या हुन्छ। यस्ता ठूला बोटहरूको फेदबाट ३-४ फिट माथिसम्म रातो माटोको बाक्लो लेप लगाउनाले धमिरा माथि चढ्न पाउँदैन।

४. अन्य फलफूल तथा फूलका बोटहरू

अनार, आरु, आरुबखडा र लप्सी जस्ता बोटहरूमा पनि यसको प्रयोग गर्न सकिन्छ। साथै, घरको शोभा बढाउने ठूला खालका गुलाफका झ्याङ वा अन्य काष्ठिय बुट्टाहरूमा पनि धमिराबाट बचाउन यो विधि अपनाउन सकिन्छ।

प्रयोग गर्दा ध्यान दिनुपर्ने थप कुराहरू:

• बिरुवाको उमेर: धेरै कलिला (भर्खरै सारिएका वा केही महिनाका) बिरुवाको काण्ड नरम हुने भएकोले लेप लगाउँदा सावधानी अपनाउनुपर्छ। बिरुवा कम्तीमा १-२ वर्षको भएपछि लेप लगाउनु उत्तम हुन्छ।

• अन्य मिश्रण: यदि सम्भव छ भने १ केजी रातो माटोमा थोरै नीलो थोते (Copper Sulphate) र चुन मिसाएर ‘बोर्डो पेस्ट’ जस्तै बनाउन सकिन्छ, जसले धमिराका साथै ढुसी (Fungus) बाट पनि जोगाउँछ। तर, केवल रातो माटो मात्रै पनि धमिराका लागि पर्याप्त अवरोधक (Barrier) हो।

• सफा गर्ने: लेप लगाउनु अघि बोटको फेदमा टाँसिएका पुराना जालो, लेउ वा मरेका बोक्राहरू बिस्तारै सफा गर्नुपर्छ। यसो गर्दा माटोको लेप सिधै काण्डमा टाँसिन्छ र लामो समयसम्म टिक्छ।

रातो माटोले बिरुवाको काण्डमा एउटा सुरक्षात्मक तह (Protective Layer) बनाउँछ। धमिरालाई रातो माटो मन नपर्ने र यसलाई छेडेर भित्र जान गाह्रो हुने भएकाले यो प्राकृतिक सुरक्षा कवच जस्तै बन्छ। आफ्नो बगैँचालाई अर्गानिक र स्वस्थ राख्न यो विधि आजैदेखि अपनाउनुहोस्।