बजारमा सिजनअघि नै ‘विषादी’ हालेर पकाइएको आँपको बिगबिगी: स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम
अहिले बजारमा हेर्दै खाउँ-खाउँ लाग्ने आकर्षक र पहेंला आँपहरू जताततै देखिन थालेका छन्। तर, रुखमा भर्खरै चिचिला लाग्दै गरेको यो समय आँप पाक्ने प्राकृतिक सिजन भने होइन। बढी नाफा कमाउने उद्देश्यले व्यापारीहरूले सिजनभन्दा धेरै अगाडि नै ‘क्याल्सियम कार्बाइड’ (Calcium Carbide) जस्ता घातक रसायन प्रयोग गरेर आँप पकाउने गरेको पाइएको छ।
नेपाली बजारमा विशेषगरी जेठको सुरुवातदेखि नै यस्ता कृत्रिम रूपमा पकाइएका आँप भित्रिने गर्छन्। हेर्दा आकर्षक र पूरै पहेंलो देखिए पनि यस्ता आँप स्वास्थ्यका लागि निकै हानिकारक मानिन्छन्। विज्ञहरूका अनुसार विषादीयुक्त आँपको सेवनले तत्कालै पेट दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने, झाडापखाला लाग्ने र टाउको दुख्ने जस्ता समस्या देखिन सक्छन्। यसको दीर्घकालीन असर झनै भयावह छ; नियमित सेवनले स्मरणशक्ति कमजोर हुने, स्नायु प्रणालीमा क्षति पुग्ने मात्र नभई मिर्गौला, कलेजोमा गम्भीर असर गर्ने र क्यान्सर जस्तो घातक रोगको जोखिम समेत बढाउँछ।
प्राकृतिक रूपमा पाकेको आँपको तुलनामा रसायन प्रयोग गरिएको आँप कम स्वादिलो र कम पोषिलो हुन्छ। उपभोक्ताहरूले केही सरल तरिकाबाट यस्ता आँप पहिचान गर्न सक्छन्। विषादीले पकाएको आँपको बोक्रा एकनासले पहेंलो देखिन्छ भने प्राकृतिक रूपमा पाकेको आँप कतै हरियो र कतै पहेंलो हुन्छ। यस्तै, कार्बाइड प्रयोग गरिएको आँप पानीमा डुबाउँदा तैरिन्छ, जबकि प्राकृतिक आँप पानीमा डुब्छ।
नेपालको ‘खाद्य ऐन २०२३’ ले कार्बाइड जस्ता कृत्रिम रसायन प्रयोग गरी फलफूल पकाउन पूर्ण प्रतिबन्ध लगाएको छ। यस्तो कार्य गर्नेलाई जरिवाना वा कैद सजाय हुने कानुनी व्यवस्था भए पनि बजारमा यसको प्रयोग रोकिएको छैन। त्यसैले, स्वास्थ्य सचेतनाका लागि असार दोस्रो सातापछि (प्राकृतिक सिजन) मात्र आँप किन्नु बुद्धिमानी हुन्छ। यदि सिजनअघि नै आँप खानु परेमा कम्तीमा २-३ घण्टा सफा पानीमा भिजाएर, राम्रोसँग धोएर र बोक्रा फालेर मात्र सेवन गर्न चिकित्सकहरू सुझाव दिन्छन्।
उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा खेलबाड गर्ने यस्ता गतिविधि रोक्न स्थानीय प्रशासन र खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले बजार अनुगमनलाई तीव्र पार्नुपर्ने देखिन्छ।