पाङ्ग्रा: बाल्यकालको एउटा रमाइलो स्मृति र बहुगुणी गेडागुडी
नेपाली ग्रामीण परिवेशमा हुर्किएका धेरैका लागि ‘पाङ्ग्रा’
(Entada) केवल एक वनस्पति नभई बाल्यकालको एउटा अविस्मरणीय हिस्सा हो। सिमेन्टको भित्ता वा खस्रो ढुङ्गामा जोडले घोटेर साथीभाइलाई सुटुक्क डाम्ने र पोलेको अनुभव गराउने त्यो ‘तातो पाङ्ग्रा’ को खेल आज पनि धेरैको मानसपटलमा ताजा छ।
१. विशेषता र बनावट
यो संसारकै सबैभन्दा ठूलो कोसा फल्ने लहरा प्रजातिको वनस्पति हो। यसको गेडा निकै कडा, चिल्लो र गाढा खैरो वा रातो रङ्गको हुन्छ। यसको कडा बाहिरी तहले तापलाई लामो समयसम्म सञ्चय गर्न सक्ने भएकाले घोट्दा यो निकै तातो हुन्छ।
२. औषधीय प्रयोग
आयुर्वेद र परम्परागत चिकित्सामा यसलाई जोर्नीको दुखाइ, सुन्निएको निको पार्न र छाला सम्बन्धी समस्यामा लेपको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। कतिपय समुदायमा यसलाई प्रशोधन गरेर पेटको समस्या र जुका मार्न औषधिको रूपमा पनि सेवन गरिन्छ।
३. सांस्कृतिक र विश्वव्यापी मान्यता
नेपालमा खेल र औषधिको रूपमा चिनिने यो गेडालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ‘अफ्रिकन ड्रिम बीन’ भनिन्छ। कतिपय देशमा यसलाई सपना सफा बनाउने जडीबुटी र ‘गुड लक’ (भाग्य) को प्रतीकका रूपमा गहना बनाएर लगाउने चलन पनि छ।
४. सावधानी
यसमा केही प्राकृतिक विषाक्त तत्व (Saponins) हुने हुनाले, यसलाई उचित तरिकाले उमाल्ने वा प्रशोधन नगरी सिधै खानु स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
यसमा केही प्राकृतिक विषाक्त तत्व (Saponins) हुने हुनाले, यसलाई उचित तरिकाले उमाल्ने वा प्रशोधन नगरी सिधै खानु स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
पाङ्ग्रा हाम्रो लोक-जीवनको एउटा अनुपम उपहार हो। यो खेलको माध्यम मात्र नभई औषधीय गुणले भरिपूर्ण एक महत्त्वपूर्ण प्राकृतिक स्रोत पनि हो।