बीउ, पात, फलदेखि जरासम्म काम लाग्ने वन मेथी, पहाडी क्षेत्रमा पाइने यो जडीबुटीबारे जान्नैपर्ने कुरा
नेपालका पहाडी तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा पाइने वन मेथी मेथी समूहमा पर्ने उपयोगी जंगली वनस्पति हो। नेपालका विभिन्न क्षेत्रमा वन मेथीका फरक–फरक प्रजाति पाइन्छन्। प्रजातिअनुसार यसको स्वरूप, पाइने स्थान र प्रयोगमा समेत फरक देखिन्छ।
वन मेथीलाई स्थानीय तथा परम्परागत औषधीय ज्ञानमा पनि प्रयोग गर्ने चलन रहेको पाइन्छ। यसको जरा, फल तथा सम्पूर्ण बोटलाई विभिन्न परम्परागत उपचारमा प्रयोग गरिएको उल्लेख भेटिन्छ। केही ठाउँमा यसका विभिन्न भागलाई ज्वरो, घाउलगायतका सामान्य स्वास्थ्य समस्यामा प्रयोग गर्ने परम्परागत ज्ञानसमेत रहेको पाइन्छ। यस्ता प्रयोग परम्परागत ज्ञानमा आधारित भएकाले यसलाई आधुनिक चिकित्साबाट प्रमाणित उपचारको विकल्पका रूपमा भने लिनु हुँदैन।
प्रजातिअनुसार वन मेथीको बीउ, पात, फल, जरा वा सम्पूर्ण बोट उपयोगी हुन सक्छ। खाद्य तथा मसलाका रूपमा प्रयोग हुने सम्भावनासँगै यसको औषधीय महत्त्वका कारण वन मेथीलाई पहाडी क्षेत्रमा पाइने उपयोगी वनस्पतिका रूपमा लिन सकिन्छ। तर जंगलमा पाइने वन मेथी र खेतबारीमा व्यावसायिक रूपमा खेती गरिने सामान्य मेथीलाई एउटै वनस्पति भनेर बुझ्नु हुँदैन।
वन मेथीको व्यावसायिक खेती, उत्पादन र बजारसम्बन्धी विस्तृत अनुसन्धान सामान्य मेथीको तुलनामा सीमित देखिन्छ। त्यसैले यसको खेतीबाट आम्दानी लिन खोज्दा पहिले सही प्रजातिको पहिचान, बीउको उपलब्धता, स्थानीय हावापानी र बजारको माग बुझ्नु आवश्यक हुन्छ। संरक्षणमा ध्यान दिँदै दिगो रूपमा उपयोग, प्रशोधन र बजारीकरण गर्न सके भविष्यमा वन मेथीलाई जडीबुटी, खाद्य पदार्थ तथा स्थानीय आम्दानीको सम्भावनासँग जोड्न सकिने देखिन्छ।
औषधीय प्रयोजनका लागि प्रयोग गर्नुअघि वन मेथीको सही पहिचान र प्रयोग विधिबारे आफ्नो नजिकैको आयुर्वेद विज्ञ, स्वास्थ्यकर्मी वा सम्बन्धित प्राविधिकसँग जानकारी लिएर मात्र प्रयोग गर्नुहोला।