सूर्यमुखीले साँच्चै घाम पछ्याउँछ त? बिहानदेखि साँझसम्म सूर्यतिर फर्किएको देखिने यो फूलको रोचक रहस्य यस्तो रहेछ
सूर्यमुखीलाई हेर्दा एउटा अनौठो दृश्य देखिन्छ – बिहान घाम पूर्वबाट उदाउँदा फूल पनि उतैतिर फर्किएको हुन्छ, अनि दिनभरि घाम आकाशमा सर्दै जाँदा फूल पनि उसैको पछि-पछि फर्किएजस्तो देखिन्छ। त्यसैले होला, हामीले सानैदेखि ‘सूर्यमुखीले घाम पछ्याउँछ’ भनेर सुन्दै आएका छौँ। तर सोच्नुस् त, साँच्चिकै एउटा फूलले आकाशमा हिँडिरहेको सूर्यलाई पछ्याउन सक्छ होला ?
केही हदसम्म सक्छ, तर हामीले सोचेको जस्तो सधैँ होइन। सूर्यमुखी जवान अवस्थामा हुँदा यसको फूलको टाउकोले प्रकाशको दिशाअनुसार बिस्तारै आफ्नो दिशा बदल्ने गर्छ। बिहान पूर्वतिर फर्किएको फूल दिन बित्दै जाँदा पश्चिमतिर फर्किन्छ। यो कुनै जादु होइन; बोटको डाँठका विभिन्न भागका कोषहरू फरक गतिमा बढ्दा फूलको टाउको घुम्ने हो। यही प्राकृतिक प्रक्रियाले सूर्यमुखीलाई मानौँ घामसँगै हिँडिरहेको जस्तो देखाउँछ।
तर यहाँ अर्को झन् रोचक रहस्य छ। फूल पूर्ण रूपमा फुलेपछि सूर्यमुखीले घाम पछ्याउन छोड्छ र प्रायः पूर्वतिर फर्किएर स्थिर हुन्छ। अर्थात् हामीले कल्पना गरेजस्तो बिहानदेखि साँझसम्म घाम जहाँ-जहाँ जान्छ, ठूलो फूल त्यहीँ-त्यहीँ घुमिरहँदैन। यसको ‘घाम पछ्याउने’ बानी मुख्यतः जवान अवस्थामा देखिन्छ।
त्यसो भए हामीले वर्षौँदेखि सुन्दै आएको कुरा गलत त रहेनछ? पूरै गलत होइन, तर अधुरो रहेछ। जवान सूर्यमुखीले प्रकाशको दिशा पछ्याउन सक्छ, तर फुलेपछि भने पूर्वतिर फर्किएर बस्छ। प्रकृतिको रमाइलो कुरा नै यही हो – हामीले आँखाले देखेको एउटा साधारण दृश्यको पछाडि पनि यस्तो रोचक वैज्ञानिक कथा लुकेको हुन्छ।