सानो डल्लो, फाइदा ठूलो: पिरो मात्र होइन, स्वास्थ्यको लागि अमृत हो अकबरे खुर्सानी
काठमाडौं – नेपालीको भान्छामा पिरो स्वादको लागि अकबरे वा डल्ले खुर्सानीको विशेष स्थान छ। यसको एक टोकाईले धेरैको आँखा रसाउँछ, तर के तपाईंलाई थाहा छ ? यो सानो खुर्सानीको डल्लो स्वादमा मात्र होइन, स्वास्थ्यका लागि पनि एक शक्तिशाली औषधि हो। वैज्ञानिक अनुसन्धानहरूले देखाए अनुसार, अकबरे खुर्सानीमा पाइने ‘क्याप्सिसिन’ (Capsaicin)
आउनुहोस्, अकबरे खुर्सानी नियमित तर सन्तुलित मात्रामा खाँदा हुने ५ वैज्ञानिक फाइदाबारे जानौँ:
१. प्राकृतिक दुखाइ निवारक
यदि तपाईंलाई जोर्नी वा मांसपेशी दुख्ने समस्या छ भने अकबरे खुर्सानी तपाईंको लागि फाइदाजनक हुन सक्छ। यसमा पाइने क्याप्सिसिनले दुखाइको सन्देश मस्तिष्कसम्म पुर्याउने स्नायुहरूलाई निष्क्रिय बनाउन मद्दत गर्छ। यही कारणले गर्दा बजारमा पाइने धेरै दुखाइ कम गर्ने मलम तथा क्रिमहरूमा क्याप्सिसिनको प्रयोग गरिएको हुन्छ। यसको नियमित सेवनले शरीरभित्रको जलन (inflammation) कम गरी दुखाइमा राहत प्रदान गर्छ।
National Institutes of Health (NIH), USA: NIH को वेबसाइटमा प्रकाशित लेखहरूका अनुसार, क्याप्सिसिनयुक्त क्रिमहरू ओस्टियोआर्थराइटिस, न्युरोप्याथिक पेन (नसा सम्बन्धी दुखाइ) र मांसपेशीको दुखाइ कम गर्न प्रभावकारी मानिन्छन्।
२. तौल व्यवस्थापनमा सहयोगी
मोटोपना घटाउन चाहनेहरूका लागि अकबरे खुर्सानी एक उत्तम सहायक साबित हुन सक्छ। क्याप्सिसिनले शरीरको मेटाबोलिज्म (खाना पचाएर ऊर्जा बनाउने प्रक्रिया) लाई तीव्र बनाउँछ, जसले गर्दा शरीरमा भएको अतिरिक्त क्यालोरी र बोसो जल्न मद्दत पुग्छ। साथै, यसले भोकलाई नियन्त्रण गर्न पनि केही हदसम्म भूमिका खेल्छ। तर, यो कुनै चमत्कार होइन; स्वस्थ जीवनशैली र व्यायामको साथमा यसले राम्रो परिणाम दिन्छ।
३. मुटु स्वास्थ्यको रक्षक
अकबरे खुर्सानीको सेवनले मुटुलाई स्वस्थ राख्न पनि मद्दत गर्छ। विभिन्न अध्ययनहरूका अनुसार, क्याप्सिसिनले रगतमा भएको खराब कोलेस्ट्रोल (LDL) र ट्राइग्लिसराइड्सको मात्रा घटाउन सहयोग गर्छ। यसले रक्तनलीहरूलाई फराकिलो बनाइ रक्तसञ्चारलाई सहज बनाउँछ, जसले उच्च रक्तचाप नियन्त्रणमा पनि फाइदा पुर्याउँछ।
४. पाचन प्रणालीलाई बलियो बनाउँछ
पिरोले ग्यास्ट्रिक बढाउँछ भन्ने आम धारणाविपरीत, सन्तुलित मात्रामा अकबरेको सेवनले पाचन प्रणालीलाई फाइदा पुर्याउँछ। यसले पेटमा अल्सर गराउने हानिकारक एच. पाइलोरी (H. pylori) ब्याक्टेरियाको वृद्धिलाई रोक्न मद्दत गर्छ। साथै, यसले पेटको भित्री तहलाई बलियो बनाउने रगत प्रवाहलाई बढावा दिन्छ।
तर ध्यान दिनुहोस्: यदि तपाईंलाई पहिलेदेखि नै ग्यास्ट्रिक, अल्सर वा पेट पोल्ने गम्भीर समस्या छ भने, पिरो सेवन गर्नुअघि चिकित्सकको सल्लाह लिनु अनिवार्य छ।
क्रिटिकल रिभ्युज इन फुड साइन्स एन्ड न्युट्रिसन (Critical Reviews in Food Science and Nutrition): यस जर्नलमा प्रकाशित एक समीक्षा लेख (Maji & Banerji, 2016) मा क्याप्सिसिनको ग्यास्ट्रोप्रोटेक्टिभ (पेटलाई बचाउने) गुणबारे विस्तृत चर्चा गरिएको छ।
५. पोषक तत्व र एन्टिअक्सिडेन्टको स्रोत
अकबरे खुर्सानी भिटामिन ‘सी’, भिटामिन ‘ए’ र अन्य एन्टिअक्सिडेन्टहरूको उत्कृष्ट स्रोत हो। भिटामिन ‘सी’ ले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ भने भिटामिन ‘ए’ आँखाको स्वास्थ्यका लागि आवश्यक छ। यसमा पाइने एन्टिअक्सिडेन्टहरूले शरीरलाई विभिन्न रोग र संक्रमणबाट बचाउन मद्दत गर्दछ।
अकबरे खुर्सानी केवल खानालाई स्वादिष्ट बनाउने मसला मात्र होइन,यसलाई आफ्नो खानामा अचार, सस वा ताजा रूपमा सन्तुलित मात्रामा समावेश गरेर तपाईं यसका अनगिन्ती स्वास्थ्य लाभहरू लिन सक्नुहुन्छ। तर, कुनै पनि कुराको अति सेवन हानिकारक हुने हुँदा, आफ्नो शरीरको अवस्थाअनुसार यसको प्रयोग गर्नु नै बुद्धिमानी हुन्छ।