झुसिलकीरा, लाही र उडुसको शत्रु–सिस्नोको झोल: बनाउने विधिदेखि प्रयोग गर्दाका फाइदाहरूसम्मको पूर्ण जानकारी
नेपाली गाउँघरमा सजिलै पाइने सिस्नो केवल तरकारीका लागि मात्र होइन, खेतीपातीमा लाग्ने कीरा नियन्त्रणका लागि पनि निकै प्रभावकारी मानिन्छ। रासायनिक विषादीको विकल्पमा सिस्नोको झोल प्रयोग गर्दा खर्च पनि बच्ने र स्वास्थ्यलाई पनि हानी नगर्ने हुनाले यसलाई “जैविक विषादी” भनिन्छ।
१. के का लागि प्रयोग गर्ने? (उपयोगिता)
सिस्नोको झोल मुख्यतया निम्न समस्या समाधानका लागि प्रयोग गरिन्छ:
खेतीपातीमा: अन्नबाली (धान, मकै), दालबाली र तरकारी (काउली, बन्दा, सिमी आदि) मा लाग्ने झुसिलकीरा र लाही कीरा (स-साना हरिया वा काला कीरा) मार्न वा भगाउन।
घरभित्र: घरभित्र दुःख दिने उडुस, उपियाँ र साङ्ला नियन्त्रण गर्न।
मलको रूपमा: यसमा नाइट्रोजन र अन्य पोषक तत्व हुने भएकाले यसले बोटबिरुवालाई छिटो सप्रिन पनि मद्दत गर्छ।
२. कसरी तयार गर्ने? (विधि)
सिस्नोको झोल बनाउने प्रक्रिया एकदमै सजिलो छ:
सिस्नो संकलन: ताजा सिस्नो टिपेर ल्याउनुहोस् (टिप्दा चिम्टा वा पन्जा प्रयोग गर्नुहोस्)।
टुक्रा पार्ने: सिस्नोलाई ससाना टुक्रा पार्नुहोस् ताकि यसको चोप वा रस पानीमा सजिलै घुलियोस्।
भिजाउने: एउटा बाल्टिनमा झण्डै ८ देखि ९ लिटर पानी लिनुहोस् र त्यसमा काटिएको सिस्नो हाल्नुहोस्।
समय: यसलाई कम्तीमा १० देखि १५ घण्टा सम्म भिज्न दिनुहोस्। (धेरै कडा बनाउनु छ भने एक दिन राख्न पनि सकिन्छ)।
छान्ने: समय पुगेपछि झोललाई कपडा वा जालीले राम्ररी छान्नुहोस्। अब यो प्रयोगका लागि तयार भयो।
३. कसरी र कहिले प्रयोग गर्ने?
प्रयोग गर्ने तरिका: तयार भएको झोललाई ‘स्प्रे पम्प’ वा हजारीमा भरेर कीरा लागेको ठाउँमा सिधै छर्कनुहोस्।
समय: विषादी छर्कदा सधैं बिहान सबेरै वा बेलुका घाम अस्ताएपछि छर्कनु उत्तम हुन्छ। चर्को घाममा छर्कँदा झोल छिट्टै सुक्ने र बोटबिरुवा ओइलाउने डर हुन्छ।
अन्तराल: यदि कीरा धेरै छन् भने हप्तामा दुई पटकसम्म छर्कन सकिन्छ। कीरा कम भएपछि महिनाको दुई पटक छर्कँदा पर्याप्त हुन्छ।
४. प्रयोग गर्दा हुने फाइदाहरू
खर्च कम: सिस्नो सित्तैमा पाइने हुनाले बजारको महँगो विषादी किन्नु पर्दैन।
स्वास्थ्यलाई फाइदा: रासायनिक विषादी जस्तो यसले मानिसको स्वास्थ्य र वातावरणलाई असर गर्दैन। यो पूर्णतः अर्गानिक हुन्छ।
बहुउपयोगी: एउटै झोलले खेतीका कीरा पनि भगाउँछ र घरभित्रका उडुस-साङ्ला पनि हटाउँछ।
मित्र कीराको रक्षा: यसले हानिकारक कीरालाई मात्र असर गर्छ, माहुरी जस्ता मित्र कीरालाई रासायनिक विषादीले जस्तो तुरुन्तै मार्दैन।
माटोको गुणस्तर: यसको प्रयोगले माटोको उर्वरा शक्तिमा हानी पुर्याउँदैन।
विशेष सावधानी:
यदि धेरै कडा झोल बनेको छ भने, बिरुवाको कलिलो भागमा छर्कनु अघि थोरै पानी थपेर पातलो बनाउनु राम्रो हुन्छ।
बजारमा पाइने बिषालु औषधि प्रयोग गर्नुभन्दा आफ्नै घर-आँगनमा पाइने सिस्नोको प्रयोग गरेर स्वस्थ र सुरक्षित खेती गरौँ। यो सस्तो, सजिलो र प्रभावकारी उपाय हो।