दीर्घायु बनाउने ‘जादुयी’ आलु: के हो बैजनी आलु ? नेपालमा यसको खेती र सम्भावना

परिचय
आलु खाएर पनि कोही दीर्घायु बन्न सक्छ र? यो कुरा सुन्दा धेरैलाई अचम्म लाग्न सक्छ। हामीले सामान्यतया खाइरहने आलुले तौल बढाउँछ भन्ने चिन्ता धेरैलाई हुन्छ। तर, विज्ञानले एउटा यस्तो आलुको प्रजातिलाई ‘सुपरफुड’ को सूचीमा राखेको छ, जसको सेवनले तपाईंको आयु बढाउन मद्दत गर्छ। प्रसंग हो– अनौठो र गुणकारी

आउनुहोस्, यो जादुयी आलु, यसका फाइदा, र नेपालमा यसको खेतीको सम्भावनाबारे विस्तृतमा चर्चा गरौं।

के हो बैजनी आलु ? कहाँबाट आयो ?

यो आलु हेर्दा बाहिरबाट गाढा बैजनी वा कालो देखिन्छ भने काट्दा भित्र पनि चम्किलो बैजनी रङको हुन्छ। यसको उत्पत्ति दक्षिण अमेरिकाका पेरु र बोलिभिया (एन्डिज पर्वतमाला) मा भएको मानिन्छ।

१६औँ शताब्दीमै युरोप प्रवेश गरेको भए तापनि सन् १९८० को दशकमा अमेरिका प्रवेश गरेपछि यसले विश्वभर चर्चा पाउन थालेको हो। वैज्ञानिकहरूले लामो समय लगाएर यसको सफल परीक्षण गरी अहिले स्वादमा सामान्य आलुजस्तै तर गुणमा औषधि सरह हुने करिब २० भन्दा बढी नयाँ प्रजाति विकास गरिसकेका छन्।

किन हुन्छ यो बैजनी रङको ? (वैज्ञानिक कारण)

यो आलुको रङ बैजनी हुनुको मुख्य कारण यसमा पाइने ‘एन्थोसायनिन’ (Anthocyanin) नामक रसायन हो। यो त्यही तत्व हो जसले जामुन, अंगुर वा ब्लुबेरीलाई रङ दिन्छ। यही तत्वले हाम्रो शरीरमा ‘एन्टिअक्सिडेन्ट’ को काम गर्छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार:

• यसमा सामान्य आलुको तुलनामा भिटामिन ‘सी’ को मात्रा ३ गुणा बढी हुन्छ।

• अन्य आलुको तुलनामा यसमा बुढ्यौली रोक्ने तत्व (अक्सिकरण निरोधक) ४ गुणा बढी पाइन्छ।

यसका अचम्मका फाइदाहरू

१. दीर्घायु र बुढ्यौली रोक्न: यसमा पाइने एन्टिअक्सिडेन्टले शरीरका कोषिकाहरूलाई बिग्रिन दिँदैन, जसले गर्दा मानिस छिटो बुढो देखिँदैन।
२. रक्तचाप नियन्त्रण: यसमा प्रशस्त मात्रामा पोटासियम पाइन्छ, जसले उच्च रक्तचाप (Blood Pressure) घटाउन मद्दत गर्छ।
३. रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता: भिटामिन सी र भिटामिन बी-६ ले शरीरलाई रोगसँग लड्न सक्ने बनाउँछ।
४. क्यान्सरसँग लड्ने शक्ति: केही अनुसन्धानले यसमा पाइने तत्वले क्यान्सरका कोषिकाहरू बढ्न नदिने देखाएको छ।

नेपालमा बैजनी आलुको खेती: अवसर र सम्भावना

के यो आलु नेपालमा फलाउन सकिन्छ त? अवश्य सकिन्छ! नेपालको भूगोल र हावापानी यो आलुको लागि “स्वर्ग” जस्तै हो।

१. कस्तो हावापानी चाहिन्छ?
यो आलुलाई चिसो हावापानी मन पर्छ। जहाँको तापक्रम १५ देखि २० डिग्री सेल्सियस को हाराहारीमा हुन्छ, त्यहाँ यसको उत्पादन र रङ एकदमै राम्रो हुन्छ। धेरै गर्मी ठाउँमा यसको बैजनी रङ फिका हुन सक्छ।

२. उचाइ कति चाहिन्छ?
नेपालको मध्य पहाडी र उच्च पहाडी भेग (समुन्द्री सतहबाट १५०० मिटरदेखि ३००० मिटरसम्म) यसको खेतीका लागि सर्वोत्तम मानिन्छ। मुस्ताङ, सोलुखुम्बु, जुम्ला, दोलखा, काभ्रे र मकवानपुरको उत्तरी भेग यसका लागि उपयुक्त छन्। तराईमा पनि जाडोयाममा (असोज-कार्तिकमा रोपेर) यसको खेती गर्न सकिन्छ।

३. माटो कस्तो हुनुपर्छ?
पानी नजम्ने, खुकुलो र प्राङ्गारिक मल प्रशस्त भएको बलौटे दोमट माटोमा यो आलु राम्रो फल्छ। माटो थोरै अमिलो (Acidic) भयो भने आलुको रङ झनै चम्किलो हुन्छ।

बजारको अवस्था (Market Potential)

नेपालमा अहिले मानिसहरू स्वास्थ्यप्रति निकै सचेत हुँदै गएका छन्। त्यसैले बैजनी आलुको बजार सम्भावना एकदमै उच्च छ:

• महँगो मूल्य: बजारमा सामान्य रातो आलु ५०-६० रुपैयाँ किलो हुँदा, यो आलु १०० देखि २०० रुपैयाँ प्रतिकिलोसम्म बिक्री हुन सक्छ।

• होटल र रेष्टुरेन्ट: ठूला होटलहरूले सलाद सजाउन र ‘चिप्स’ बनाउन यसको खोजी गरिरहेका छन्।

• सुपरमार्केट: भाटभटेनी जस्ता डिपार्टमेन्ट स्टोर र अर्गानिक पसलहरूमा यसको माग बढ्दो छ।

बैजनी आलु केवल एक तरकारी मात्र होइन, यो औषधीय गुणले भरिपूर्ण ‘सुपरफुड’ हो। नेपालका किसानहरूका लागि यो परम्परागत खेतीबाट माथि उठेर उच्च आम्दानी गर्ने एउटा सुनौलो अवसर बन्न सक्छ। थोरै जग्गामा परीक्षण गरेर हेर्ने हो कि?

(नोट: यो लेख विभिन्न कृषि अनुसन्धान र वैज्ञानिक तथ्यहरूमा आधारित रहेर तयार पारिएको हो। व्यावसायिक खेती सुरु गर्नुअघि नजिकैको कृषि ज्ञान केन्द्र वा विज्ञसँग माटो परीक्षण गराउनु राम्रो हुन्छ।)