हाम्रै अज्ञानताले सखाप पारिँदैछन् ‘बहादुर’ मित्र कीरा: चिनौँ र जोगाऔँ
हामी धेरैको बानी हुन्छ – खेतबारीमा कुनै कीरा देख्नेबित्तिकै त्यसलाई ‘शत्रु’ ठानेर विषादी छरिहाल्छौँ वा खुट्टाले कुल्चेर मारिहाल्छौँ। हाम्रै यही अज्ञानता र रासायनिक विषादीको अन्धाधुन्ध प्रयोगले गर्दा आज बालीनाली जोगाइदिने असासिन बग (Assassin Bug) अर्थात् ‘सिकारी पतेरो’ जस्ता मित्र जिवहरू सखाप भइरहेका छन्। हामीले अन्जानमै आफ्नै सहयोगीलाई मारिरहेका छौँ, जसले गर्दा खेतमा शत्रु कीराको बिगबिगी झन् बढ्दै गएको छ।
असासिन बग: को हो यो र किन जोगाउने ?
१. परिचय: यसलाई नेपालमा ‘सिकारी पतेरो’ वा ‘बहादुर कीरा’ भनिन्छ। यसको टाउको सानो र अगाडि सियो जस्तो तिखो मुख (Proboscis) हुन्छ। यही मुख नै यसको मुख्य हतियार हो।
२. यसको महत्व (प्राकृतिक अंगरक्षक): यो कीराले हाम्रो बालीनालीलाई कुनै नोक्सान पुर्याउँदैन। यसले त उल्टै बाली नष्ट गर्ने हानिकारक झुसिलकिरा, फौजी कीरा, लाही र अन्य शत्रु कीराको रस चुसेर तिनलाई मारिदिन्छ। एउटै असासिन बगले आफ्नो जीवनकालमा सयौँ शत्रु कीराहरू सिध्याउन सक्छ।
३. यसको जीवनचक्र: यो कीरा तीन चरणमा विकसित हुन्छ – फुल, बच्चा (निम्फ) र वयस्क। वयस्क भएपछि यो झन् बढी आक्रामक सिकारी बन्छ र ६ देखि १० महिनासम्म बाँचेर हाम्रो खेतबारीको पहरेदारी गर्छ।
४. के यसले बाली खान्छ ? धेरै किसानको मनमा लाग्न सक्छ – “यसले मेरो फल वा पात खाल कि ?” तर ढुक्क हुनुहोस्, यो पूर्ण रूपमा ‘मांसाहारी’ हो। यसले बोटबिरुवा वा अन्न कहिल्यै खाँदैन। यसको खान्की नै शत्रु कीराहरू हुन्।
५. पर्यावरण र आर्थिक फाइदा: यदि हामीले यो कीरालाई जोगाउन सक्यौँ भने महँगो रासायनिक विषादी किन्नु पर्दैन। यसले गर्दा पैसाको बचत मात्र हुँदैन, हाम्रो माटो र स्वास्थ्य पनि विषादीको जहरबाट जोगिन्छ।
कसरी जोगाउने र बढाउने ?
पहिचान गरौँ: खेतबारीमा अलि लामो र टाउकोमा सियो जस्तो मुख भएको कीरा देख्दा नमारौँ।
विषादीको प्रयोग घटाऔँ: रासायनिक विषादीले शत्रु र मित्र दुवै कीरा मार्छ। त्यसैले जैविक वा घरेलु उपचारमा जोड दिऔँ।
विविधता कायम राखौँ: खेतको डिलमा फूलहरू र स्थानीय बिरुवाहरू लगाउँदा यस्ता मित्र कीरालाई बस्ने बासस्थान मिल्छ।
सावधानी: यो कीराले आफूलाई खतरा महसुस भएमा मानिसलाई पनि चिलिदिन सक्छ। यसले चिल्दा निकै दुख्छ, त्यसैले यसलाई खाली हातले नचलाउनुहोला।
प्रकृतिले हाम्रो खेतबारीको सुरक्षाका लागि यी ‘सिकारी पतेरो’हरू पठाएको हो। यिनीहरूलाई जोगाउनु भनेको आफ्नै बाली र स्वास्थ्यलाई जोगाउनु हो। आजैबाट प्रण गरौँ – मित्र कीरा चिनौँ, जैविक खेतीलाई बढावा दिऔँ।