फकफके (केप गूजबेरी) को सम्पूर्ण परिचय : नेपालमा चिनिने स्थानीय नाम, पोषण, औषधीय महत्त्व, उपयोग र खेतीबारे विस्तृत जानकारी
फकफके नेपालमा पाइने एक आकर्षक, स्वादिष्ट र अत्यन्तै पौष्टिक फल हो। यसलाई अंग्रेजीमा Cape Gooseberry, Golden Berry वा Ground Cherry भनिन्छ। नेपालका विभिन्न स्थान र स्थानीय भाषाअनुसार यसलाई फकफके, रसभरी, गंगाफल, फोकेगेडा, भुकुटा, भुटका, बमभुटका तथा बुलबुल जस्ता नामले पनि चिनिन्छ। यी स्थानीय नामहरू ठाउँअनुसार फरक–फरक हुन सक्छन्। यसको विशेषता भनेको कागजजस्तो पातलो खोस्टाभित्र सुरक्षित रहने सुनौलो–पहेंलो गोलाकार फल हो, जसको स्वाद मीठो र हल्का अमिलो हुन्छ।
पोषणका दृष्टिले फकफके निकै महत्वपूर्ण फल मानिन्छ। यसमा भिटामिन C, भिटामिन A, फाइबर, पोटासियम, फलाम तथा विभिन्न प्रकारका एन्टिअक्सिडेन्टहरू प्रशस्त मात्रामा पाइन्छन्। यी पोषक तत्वहरूले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता मजबुत बनाउन, कोशिकालाई अक्सिडेटिभ क्षतिबाट जोगाउन, पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्न तथा आँखा र छालाको सामान्य स्वास्थ्य कायम राख्न सहयोग पुर्याउँछन्। यसमा रहेको फाइबर र अन्य जैविक सक्रिय तत्वहरूले स्वस्थ आहारको हिस्सा बनेर मुटुको स्वास्थ्य र रक्तचिनी सन्तुलनमा समेत सकारात्मक योगदान दिन सक्छन्। यद्यपि, यसलाई कुनै रोगको औषधि वा उपचारको विकल्पका रूपमा भने लिनु हुँदैन।
नेपालमा यो फल परम्परागत रूपमा जङ्गल, कान्ला र खेतबारीका डिलहरूमा प्राकृतिक रूपमा उम्रिएको पाइन्थ्यो। पछिल्ला वर्षहरूमा यसको पौष्टिक गुण, बजारमा बढ्दो माग र राम्रो मूल्यका कारण किसानहरू व्यावसायिक खेतीतर्फ आकर्षित हुन थालेका छन्। यसको फल ताजा रूपमा खानुका साथै जुस, जाम, जेली, मिठाई तथा अन्य विभिन्न परिकार बनाउन पनि प्रयोग गरिन्छ। कम लगानीमा राम्रो आम्दानी दिन सक्ने सम्भावना भएकाले यसको व्यावसायिक खेतीलाई भविष्यको आशाजनक नगदे बालीका रूपमा पनि हेरिएको छ।
स्वाद, पोषण र आर्थिक सम्भावना तीनै दृष्टिले महत्त्वपूर्ण फकफके नेपालको बहुमूल्य स्थानीय फलहरूमध्ये एक हो। यसको संरक्षण, वैज्ञानिक खेती र उचित प्रवर्द्धन गर्न सकेमा यसले नेपाली किसानको आय वृद्धि गर्नुका साथै उपभोक्तालाई पोषणयुक्त फल उपलब्ध गराउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउन सक्छ।