विदेशबाट १० करोडको लौरो: बुढ्यौलीको सहारामा परनिर्भरताको चोट

काठमाडौं।

यो आँकडा आफैँमा एक मार्मिक कथा हो। एकातिर नेपालका वन-पाखामा लौरो बनाउन प्रयोग हुने बाँस, निगालो, घँगारु, वेत र अल्लो जस्ता अनमोल कच्चा पदार्थ प्रशस्त मात्रामा खेर गइरहेका छन् भने, अर्कातिर हामी त्यही वस्तु किन्न करोडौं रुपैयाँ विदेश पठाइरहेका छौं। यो अवस्थाले ‘समृद्ध नेपाल’ को नारालाई गिज्याइरहेको छ।

विडम्बना: स्रोत छ, सीप छ, तर बजार छैन

लौरो केवल सहारा मात्र होइन, यो नेपाली संस्कृति र परम्पराको एक हिस्सा पनि हो। गाउँघरमा अझै पनि हातले लौरो ताछेर कलात्मक रूप दिने सीप भएका कालिगढहरू छन्। तर उनीहरूको सीपले व्यावसायिक रूप लिन सकेको छैन।

“हाम्रो हातमा कला छ, गाउँमा स्रोत छ,” एक घरेलु उद्यमी आफ्नो पीडा पोख्छन्, “तर आधुनिक मेसिन, राम्रो फिनिसिङ गर्ने तरिका र बजारसम्म पुग्ने बाटो नहुँदा हामी पछाडि परेका छौँ। सरकारी सहयोग र उचित तालिम पाए विदेशी उत्पादनसँग सजिलै प्रतिस्पर्धा गर्न सकिन्छ।” विज्ञहरूका अनुसार परम्परागत कालिगढहरूलाई आधुनिक डिजाइन, टिकाउपन र आकर्षक प्याकेजिङको तालिम दिन सके मात्र पनि यो क्षेत्रले काँचुली फेर्न सक्छ।

सहारा मात्र होइन, आकर्षक उपहार र ट्रेकिङ स्टिकको बजार

नेपालमा आयात हुने लौरो सामान्यतया अस्पताल र वृद्धवृद्धाका लागि प्रयोग हुन्छ। तर यसको सम्भावना त्योभन्दा धेरै माथि छ। स्वदेशमा उत्पादन गरिएका कलात्मक र बलिया लौरोहरू पर्यटकका लागि उत्कृष्ट उपहार बन्न सक्छन्। त्यसैगरी, पदयात्राका लागि आउने हजारौं विदेशी तथा स्वदेशी पर्यटकलाई लक्षित गरी बलियो र हलुका ट्रेकिङ स्टिक उत्पादन गरेर नयाँ बजार सिर्जना गर्न सकिन्छ।

यसले एकातिर आयात प्रतिस्थापन गरी विदेशी मुद्रा जोगाउँछ भने अर्कातिर ग्रामीण क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना गरी आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माणमा सघाउँछ।

अबको बाटो: सरकारी नीति र स्थानीय प्रयासको संयोजन

यो लज्जास्पद परनिर्भरता तोड्न राज्यको निर्णायक भूमिका आवश्यक छ। यसका लागि निम्न कदमहरू तत्काल चाल्नुपर्ने देखिन्छ:

• सहुलियतपूर्ण ऋण: घरेलु तथा साना उद्योगलाई लौरो तथा बैसाखी उत्पादनका लागि सहुलियतपूर्ण ऋण र अनुदानको व्यवस्था गर्ने।

• सीप विकास: परम्परागत सीपलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोड्न कालिगढहरूलाई डिजाइन, फिनिसिङ र ब्रान्डिङसम्बन्धी तालिम दिने।

• बजारीकरणमा सहयोग: स्वदेशी उत्पादनको ‘मेड इन नेपाल’ ब्रान्डिङ गरी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पहुँच स्थापित गर्न सघाउने।

• आयात निरुत्साहन: स्वदेशी उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्न आयातमा भन्सार दर बढाउने वा निरुत्साहित गर्ने नीति लिने।

आफ्नै स्रोत र सामर्थ्यलाई चिन्न सके, बुढ्यौलीको सहाराका लागि विदेश ताक्नुपर्ने यो विडम्बनालाई हामी गर्वमा बदल्न सक्छौँ। यसले ‘समृद्ध नेपाल’को नारालाई कागजमा होइन, व्यवहारमा सार्थक बनाउन मद्दत पुग्नेछ।