एउटै अण्डाबाट १८ वटा बच्चा, आहार चाहिँ घोंगी! चीनमा यसरी गरिन्छ ‘घिनलाग्दो’ जुकाको करोडौंको व्यावसायिक खेती र व्यापार

नेपालमा जुका देख्ने बित्तिकै धेरैजसो मानिसहरू तर्सिने वा घिन मान्ने गर्छन्। शरीरमा टाँसिने र रगत चुस्ने यसको स्वभावका कारण यसलाई एउटा डरलाग्दो जीवको रूपमा हेरिन्छ। तर, चिकित्सा विज्ञानमा भने जुकाको भूमिका निकै महत्वपूर्ण र जीवनदायी मानिन्छ। विश्वका धेरै देशहरूमा रगत शुद्धीकरण (Leech Therapy) र विभिन्न जटिल रोगहरूको उपचारमा यसको प्रयोग गरिँदै आएको छ। यही औषधीय महत्त्वलाई बुझेर छिमेकी देश चीनले अहिले जुकालाई ‘कालो सुन’ सरह मूल्यवान् बनाएर यसको व्यावसायिक खेतीलाई एउटा ठूलो उद्योगको रूपमा विकास गरेको छ।

परम्परागत चिनियाँ औषधि (TCM) र आधुनिक चिकित्सा पद्धतिमा माग अत्यधिक बढेपछि चीनमा जुका खेती एउटा नाफामूलक व्यवसाय बनेको हो। विशेषगरी चीनको सिचुआन प्रान्तमा निकै उन्नत ढंगले यसको व्यावसायिक उत्पादन भइरहेको छ। हाल चीनभरि २,००० भन्दा बढी व्यावसायिक फार्महरू सञ्चालनमा छन्, जहाँ एउटै ठूलो फार्ममा ३० लाखसम्म जुकाहरू पालिने गरिन्छ। तथ्याङ्क अनुसार चीनले वार्षिक करिब ३०० टन सुकेको जुका उत्पादन गरी औषधि र सौन्दर्य प्रसाधनका सामग्री निर्माणमा प्रयोग गर्दै आएको छ।

जुका पालनका लागि करिब ५० मिटर लामा फराकिला पोखरीहरू बनाइएका हुन्छन्, जसलाई चराहरूबाट जोगाउन मसिनो जालीले ढाकिएको हुन्छ। रोचक कुरा के छ भने, यी व्यावसायिक फार्ममा पालिने जुकाहरूले मानिसको रगत नचुसी आहारको रूपमा घोंगी र साना जलचर जीवहरू खान्छन्। उभयलिङ्गी (भाले र पोथी दुवै अङ्ग एउटै शरीरमा हुने) स्वभावका यी जीवहरूले अण्डा पार्छन् र एउटै अण्डाबाट १२ देखि १८ वटासम्म बच्चा निस्कन्छन्। करिब ५ महिनाको पालनपछि वयस्क हुने जुकाहरूलाई सङ्कलन गरी तातो पानीमा उमालेर र घाममा सुकाएर प्रशोधन गरिन्छ।

यसरी तयार पारिएको सुकेको जुकाको धुलो रक्तसञ्चार सुधार गर्न र रगत जम्ने समस्या हटाउन अत्यन्त प्रभावकारी मानिन्छ। यसको औषधीय गुणलाई अहिले विश्वव्यापी मान्यता मिलेको छ; यहाँसम्म कि अमेरिकी खाद्य तथा औषधि प्रशासन (FDA) ले समेत केही विशेष शल्यक्रिया र उपचारमा यसको प्रयोगलाई अनुमति दिएको छ। छालाको चाउरीपना हटाउने सौन्दर्य प्रसाधनमा समेत जुकाको प्रयोग हुन थालेपछि यसको महत्त्व अझ बढेको छ। यसरी चीनले परम्परागत ज्ञान र आधुनिक प्रविधिको फ्युजनमार्फत एउटा सामान्य र मानिसले घिन मान्ने जीवलाई पनि करोडौंको आम्दानी दिने माध्यम बनाएर विश्वलाई नयाँ व्यावसायिक उदाहरण पेश गरेको छ।