“सेतीको आशीर्वाद, खरानीबाट उठेको हरिको करोडौंको साम्राज्य”

“गाउँभरि हल्ला चल्यो, “हरि बौलाएछ ! पैसा कमाउने बेलामा पाठोसँग खेल्न थाल्यो।”

सिन्धुलीको त्यो विकट गाउँमा हरेक बिहान घामसँगै निराशाको बादल पनि उदाउँथ्यो। गाउँका आँगनहरू रित्तिँदै थिए, किनकि हरेक युवाको आँखामा विदेशको सपना र काँधमा जिम्मेवारीको भारी थियो। त्यही सपनाको पछि लाग्न तयार थियो हरि, जसका बाबु बितेपछि एक्ली आमा र फुटेको छाप्रोबाहेक उसँग केही थिएन।

“आमा, अब म रोकिन्नँ। यो गाउँमा बसेर न पेट भरिन्छ, न सपना। म पनि कतार जान्छु,” एक साँझ हरिले आफ्नो निर्णय सुनायो।
चुल्होको छेउमा बसेकी आमाका आँखा रसाए। उनले मलिन स्वरमा भनिन्, “नजा बाबु, पराइको देशमा कस्तो दुःख होला! यही माटोमा केही गरम् न।”

“के गर्ने आमा? यो ढुङ्गे बगरमा पसिनाबाहेक के फल्छ र?” हरिको आवाजमा आक्रोश र विवशता एकैसाथ मिसिएको थियो।

भोलिपल्ट झिसमिसेमै हरि झोला बोकेर निस्कन तयार भयो। आमाले उसलाई रोकिन् र एउटा सानो, रुवा जस्तै सेतो, भर्खरै जन्मेको पाठो काखमा लिएर आइन्। पाठो निकै सुन्दर र चञ्चल थियो, उसका काला आँखा मोती जस्तै टल्किरहेका थिए।

“मसँग तँलाई दिनलाई धन छैन बाबु,” आमाले पाठो हरिको हातमा थमाउँदै भनिन्, “यो लैजा। यो हिउँजस्तै सेती छे, यसको नाम मैले ‘सेती’ राखेकी छु। यो तेरो भाग्य होस्। यसलाई माया गरेस्, यसले तँलाई कहिल्यै धोका दिनेछैन।”

हरिले एकपटक आमाको आँसुले भिजेको अनुहार र अर्को पटक त्यो निर्दोष पाठोको मायालाग्दो अनुहार हेर्यो। उसको कठोर मन पग्लियो। विदेश जाने पाइला त्यहीँ रोकिए। उसले ‘सेती’ लाई छातीमा टाँस्यो र घरभित्र फर्कियो।

गाउँभरि हल्ला चल्यो, “हरि बौलाएछ! पैसा कमाउने बेलामा पाठोसँग खेल्न थाल्यो।” तर हरि कसैको कुरा सुन्दैनथ्यो। उसको संसार अब ‘सेती’ वरिपरि घुम्न थाल्यो। ऊ कलिलो घाँस खोज्न डाँडाकाँडा चहार्थ्यो, सफा पानी खुवाउँथ्यो, र जाडोमा आफूसँगै सुताउँथ्यो। ‘सेती’ पनि हरिको काख नपाउन्जेल छट्पटाउँथी।

समयले कोल्टे फेर्दै गयो। ‘सेती’ हुर्केर एउटी सुन्दरी बाख्री बनी। उसले पहिलो बेतमै तीनवटा पाठापाठी जन्माई, सबै सेता र स्वस्थ। हरिको मिहिनेतले रङ्ग ल्याउन थालेको थियो। उसले पाठापाठी बेचेन, बरु खोर बढाएर पाल्न थाल्यो। एकबाट चार, चारबाट दस हुँदै केही वर्षमै हरिको खोर बाख्राले भरियो।

अब उसले बुझ्यो, परम्परागत तरिकाले मात्र हुँदैन। उसले पशु सेवा कार्यालयबाट उन्नत बाख्रापालनको तालिम लियो। सानो ऋण झिकेर अस्ट्रेलियाबाट उन्नत जातको बोका किन्यो। अब उसको फार्मका बाख्राहरू छिटो बढ्ने र बढी तौलका हुन थाले।

जो हिजो उसलाई गिज्याउँथे, आज उसको प्रगति देखेर लोभिन्थे। उसले बाख्राको मलबाट कम्पोस्ट मल बनाएर तरकारी खेती सुरु गर्‍यो। बाख्राको दूध बेच्न थाल्यो। माग बढ्दै गएपछि उसले दूधबाट चिज र छुर्पी बनाउने घरेलु उद्योग नै खोल्यो।

हरि अब गाउँको साधारण किसान रहेन, ऊ एक सफल उद्यमी बनिसकेको थियो। उसले गाउँका अरू युवाहरूलाई समेटेर “सेती बाख्रापालन सहकारी” स्थापना गर्‍यो। उसले सहकारीको नाम आफ्नो पहिलो बाख्री ‘सेती’को सम्मानमा राखेको थियो, जसले उसको भाग्यको ढोका खोलेकी थिई। उसले सबैलाई तालिम, उन्नत जातका पाठापाठी र बजारको ग्यारेन्टी दियो। उसको सहकारीले उत्पादन गरेको अर्गानिक खसीको मासु र चिज काठमाडौंका ठूला पाँचतारे होटलसम्म पुग्न थाल्यो।

एक दशकपछि, गाउँको त्यही फुटेको छाप्रोको ठाउँमा एउटा भव्य पक्की घर ठडियो। आँगनमा एउटा चम्किलो बोलेरो गाडी थियो। त्यो घर र गाडी हरिको थियो। उसको फार्ममा सयौं बाख्राहरू थिए, उसको उद्योगले दैनिक लाखौंको कारोबार गर्थ्यो र उसको सहकारीले गाउँका दर्जनौं युवालाई विदेश जानबाट रोकेको थियो।

एकदिन शहरबाट आएका एक पत्रकारले हरिको सम्पत्ति र सफलताको कथा सुने। लेखाजोखा गर्दा थाहा भयो, हरि त गाउँमै बसेर करोडपति बनिसकेको रहेछ।

पत्रकारले आश्चर्यचकित हुँदै सोधे, “हरिजी, यो चमत्कार कसरी सम्भव भयो? तपाईंको सफलताको रहस्य के हो ?”

हरिले मुस्कुराउँदै पर डाँडामा चरिरहेका बाख्राको बथानलाई देखायो र भन्यो, “मेरो सफलताको रहस्य त्यो एउटै सेतो पाठो ‘सेती’ हो, जुन मेरी आमाले दिनुभएको थियो। ‘सेती’ मेरो लागि केवल एउटा बाख्रा थिइन, ऊ मेरो लागि आशाको सेतो किरण थिई। मैले बुझेँ, अवसर खोज्न समुद्रपारि जानु पर्दैन। यदि आफ्नै माटोलाई चिन्न सकियो र पसिनासँगै विवेक पनि सिँचाइ गर्न सकियो भने, यहीँ सुन फलाउन सकिन्छ।”

…उसले आफ्नो वृद्ध आमाको हात समाउँदै थप्यो, “सम्पत्ति त आउँछ जान्छ, तर मैले यही माटोमा बसेर आमाको हाँसो र गाउँको माया कमाएँ। मेरो लागि सबैभन्दा ठूलो करोड यही हो।”

हरिको कथाले त्यो गाउँमा “केही हुँदैन” भन्ने निराशाको अन्धकारलाई चिर्दै आशाको दियो बाल्यो। उसले देखाइदियो कि एउटा सानो सुरुवात, अटुट मिहिनेत र आफ्नै माटोप्रतिको विश्वासले मानिसलाई खरानीबाट उठाएर साम्राज्यको मालिक बनाउन सक्छ। त्यो सेतो पाठो ‘सेती’ साँच्चै उसको लागि भाग्य र आशीर्वाद बनेर आएकी थिई।

हरिको यो प्रेरणादायी यात्राले एउटा कुरा स्पष्ट पार्छ: मिहिनेत गर्नेका लागि आफ्नै गाउँठाउँमा अवसरका खानीहरू छन्। सधैँ निराशा र अभावको कुरा मात्र सोचेर विदेश ताक्नुको सट्टा, आफ्नै माटोमा सुन फलाउने आँट र विवेक देखाउनु आवश्यक छ। आफ्नै देशमा पनि सम्भावनाका अनगिन्ती ढोकाहरू छन्, मात्र त्यसलाई खोज्ने र खोल्ने साहस चाहिन्छ।

कृषि सूचनाद्वारा प्रस्तुत गरिएको यो कथा तपाईंलाई कस्तो लाग्यो ? कृपया आफ्नो प्रतिक्रिया दिन नभुल्नुहोला।

– जनार्दन पाण्डे
खेतबारीका कथा खोज्ने, लेख्ने र देखाउने