बालीमा लाग्ने कीरा नियन्त्रण गर्ने घरेलु तथा प्राकृतिक उपायहरू
हाम्रो गाउँघरमा पाइने विभिन्न जडीबुटी र प्राकृतिक सामग्रीहरू प्रयोग गरेर बालीमा लाग्ने हानिकारक कीरा र रोगहरूलाई सजिलै नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। यसले पैसा पनि जोगिन्छ र रासायनिक विषादीको प्रयोगबाट हुने नोक्सानीबाट पनि बच्न सकिन्छ।
१. असुरो
असुरोको पात र डाँठलाई राम्ररी टुक्रा पारेर खेतबारीमा माटोमा मिसाइदिँदा फेद काट्ने कीरा र खुम्रे कीराहरू लाग्न पाउँदैनन्। असुरोमा पाइने तत्वले यस्ता कीराहरूलाई मन पराउँदैनन्।
२. खरानी र कृषि चुन
काठको खरानी र कृषि चुनलाई बराबर मात्रामा मिसाएर पात खाने खपटे कीरा जस्ता उफ्रिने कीरा लागेको बिरुवाको पातमा छरिदिनुहोस्। यसले कीराहरूलाई बिरुवाबाट टाढा राख्छ र नियन्त्रण गर्छ।
३. गाईको गोबर
धानमा लाग्ने डढुवा रोग नियन्त्रण गर्न गाईको गोबर प्रभावकारी हुन्छ। २० ग्राम गाईको गोबरलाई एक लिटर पानीमा राम्ररी घोलेर तयार पारिएको झोललाई डढुवा लागेको धानमा छरिदिनुहोस्। यसले रोग फैलाउने ढुसीलाई नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ।
४. चुना
मकै भण्डारण गर्दा घुन र पुत्लाबाट बचाउनका लागि चुना प्रयोग गर्न सकिन्छ। १०० वटा मकैका घोगाका लागि लगभग २२५ ग्राम चुनालाई घोगाहरूमा राम्ररी दलेर भण्डारण गर्नुहोस्। यसले कीरा लाग्नबाट जोगाउँछ।
५. रातो माटो
फलफूलका बोटहरूलाई धमिराबाट बचाउन रातो माटोको प्रयोग गर्न सकिन्छ। १ केजी रातो माटोलाई १२ देखि १५ लिटर पानीमा घोलेर बाक्लो लेप बनाई फलफूलका बोटको काण्ड र हाँगाहरूमा पोतिदिनुहोस्। यो काम वर्षा अगाडि एक पटक र हिउँदमा एक पटक गर्दा धमिरा लाग्न पाउँदैन।
६. सिस्नो
सिस्नोको झोल अन्नबाली, दालबाली र तरकारीमा लाग्ने झुसिलकीरा (झुसुल्ले कीरा) र लाही कीरा नियन्त्रण गर्न निकै उपयोगी हुन्छ। सिस्नोलाई ससाना टुक्रा पारेर ८-९ लिटर पानीमा १०-१५ घण्टा भिजाउनुहोस्। त्यसपछि त्यो पानीलाई छानेर कीरा लागेका बोटबिरुवामा छर्दा कीराहरू भाग्छन्। यो झोल घरभित्रका उडुस, उपियाँ र साङ्ला नियन्त्रणमा पनि काम लाग्छ।
७. चिउरीको खली (पिना)
चिउरीको पिना (खली) लाई धुलो पारेर खेतबारीमा छरेर जोतिदिँदा माटोमुनि बस्ने रातो कमिला, धमिरा र खुम्रे कीराहरू नियन्त्रण हुन्छन्। यसको लागि एक कट्ठा जमिनमा लगभग ८ केजी चिउरीको धुलो (खली) छरेर माटोमा राम्ररी मिलाउनुहोस्।
८. खुर्सानीको धुलो
खुर्सानीलाई मसिनो गरी पिसेर धुलो बनाउनुहोस्। यो धुलो काँक्रा, फर्सी, लौका जस्ता बालीमा लाग्ने पात खाने कीरा र लाही कीरा नियन्त्रण गर्न बिरुवामा छरिदिनुहोस्। खुर्सानीको पिरोपनले कीराहरूलाई बिरुवाबाट टाढा राख्छ।
९. तितेपाती
तितेपातीको पातलाई राम्रोसँग सुकाएर मसिनो धुलो बनाउनुहोस्। यो धुलो अन्न भण्डारण गर्दा प्रयोग गरेमा घुन, पुत्ला र चिल्सा जस्ता भण्डारण कीराहरूबाट अन्नलाई बचाउन सकिन्छ। तितेपातीको गन्धले कीराहरूलाई भगाउँछ।
टिमुर, बोझो र सूर्तीको झोल जस्ता अन्य धेरै घरेलु तरिकाहरू पनि कीरा नियन्त्रणमा प्रभावकारी हुन्छन्। यी सबै घरेलु उपायहरू रासायनिक विषादीको सट्टा प्रयोग गर्दा वातावरण र मानव स्वास्थ्य दुवैका लागि राम्रो हुन्छ।
यी विधिहरू पूर्ण रूपमा सत्य हुन् र किसानहरूले वर्षौंदेखि प्रयोग गर्दै आएका परम्परागत तथा प्राकृतिक उपायहरू हुन्। तर, कीराको प्रकोप धेरै नै बढेको अवस्थामा भने कहिलेकाहीँ आधुनिक कृषि प्रविधि र विशेषज्ञको सल्लाह पनि लिनु पर्ने हुन सक्छ।