त्यतिकै खेर गइरहेको अमूल्य केतुके , औषधीदेखि उद्योगसम्मको सम्भावना
काठमाडौं – पहाडी क्षेत्रमा सहजै पाइने तर त्यतिकै खेर गइरहेको केतुके (हात्तीबार) वनस्पति बहुआयामिक अवसरको खानी भएको तथ्य उजागर भएको छ। भूक्षय रोक्नदेखि औषधीय गुण र औद्योगिक कच्चा पदार्थको प्रचुर सम्भावना बोकेको यो वनस्पतिबारे जनचेतनाको कमीले गर्दा यसको उचित सदुपयोग हुन सकेको छैन।
केतुकेको जरा प्रणालीले भिरालो जमिनमा माटोलाई बलियोसँग समातेर भूक्षय नियन्त्रणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। परम्परागत रूपमा यसका विभिन्न भागलाई पेट तथा छालासम्बन्धी रोग, ज्वरो र चोटपटकको उपचारमा पनि प्रयोग गरिँदै आएको छ।
यसको अर्को ठूलो सम्भावना यसको पातबाट निकालिने बलियो रेशा हो। यो रेशाबाट कपडा, कार्पेट, झोला, डोरी र हस्तकलाका आकर्षक सामग्री बनाउन सकिन्छ। यदि स्थानीय स्तरमा रेशा निकाल्ने र प्रशोधन गर्ने प्रविधि पुर्याउने हो भने यसले ग्रामीण क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना गरी आर्थिक उत्थानमा मद्दत पुर्याउन सक्छ।
तर, हाल जानकारीको अभावमा यसलाई अनावश्यक झाडी मानेर फाल्ने गरिएको छ। यसको संरक्षण र व्यावसायिक उपयोगका लागि सरकारी तथा स्थानीय तहबाटै पहल हुनु जरुरी छ। वैज्ञानिक अनुसन्धान, प्रविधि हस्तान्तरण र उत्पादित वस्तुको बजारीकरणमा ध्यान दिन सके ‘त्यतिकै खेर जाने केतुके’ वातावरणीय संरक्षणका साथै ग्रामीण समुदायका लागि आयआर्जनको भरपर्दो माध्यम बन्न सक्छ।