पुर्खाले चिनेको, हामीले बिर्सिएको ‘सिप्लिगान’: अब बन्यो आधुनिक कृषिको नयाँ ‘ब्रान्ड’
नेपालको तराईदेखि मध्य-पहाडी भेगसम्म प्राकृतिक रूपमा पाइने सिप्लिगान
सिप्लिगानको सुरुवाती स्वाद केही तीतो हुने भए तापनि यसको प्रशोधन र पकाउने शैलीले यसलाई ‘अमृत’ तुल्य स्वादिष्ट बनाउँछ। यसको कलिलो मुना, पात र फूललाई अन्य सागपात जस्तै पकाएर खान सकिन्छ। कतिपयले यसको तीतोपन घटाउन रातभरि पानीमा भिजाउने वा उमालेर पानी फाल्ने गर्छन्। तर, यसको वास्तविक स्वाद त “खाँदिएको अचार” मा लुकेको हुन्छ। गुन्द्रुक जस्तै गरी माटोको भाँडोमा खाँदेर बनाइएको सिप्लिगानको अचार, थोरै नुन-खुर्सानीसँग मोलेर खाँदा वा आलुसँग झोल बनाएर भातसँग खाँदा यसको पारखीहरू जति पनि मूल्य तिर्न तयार हुन्छन्। अहिले यसको सिजन चलिरहेकोले बजारमा यसको माग निकै उच्च छ।
औषधीय गुणका दृष्टिले सिप्लिगान एक प्राकृतिक अस्पताल नै हो। आयुर्वेदमा यसलाई विभिन्न जटिल रोगको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। विशेषगरी:
-
मिर्गौलाको पत्थरी (Kidney Stone): यसका लागि सिप्लिगानलाई ‘रामबाण’ औषधि मानिन्छ।
-
दीर्घकालीन रोग: उच्च रक्तचाप, मधुमेह, थायराइड र जन्डिस नियन्त्रणमा यसले ठूलो भूमिका खेल्छ।
-
पाचन र पोषण: पेटको कृमि मार्न र पाचन प्रणाली बलियो बनाउनुका साथै यसमा पाइने भिटामिन ‘ए’, ‘सी’ र आइरनले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ।
-
अन्य: दाँत दुख्ने, गिजा सुन्निने र मौसमी रुघाखोकीमा यसको काँडा (रस) पिउनु निकै लाभदायक हुन्छ।
आर्थिक दृष्टिकोणबाट हेर्ने हो भने, सिप्लिगानको खेती थोरै लगानीमा उच्च प्रतिफल दिने व्यवसाय हो। यसको सबैभन्दा सबल पक्ष भनेको यसको दीर्घायु हो। एकपटक रोपिएको बिरुवाले चार पुस्तासम्म निरन्तर उत्पादन दिइरहन्छ, जसले गर्दा यसलाई दीर्घकालीन सम्पत्तिको रूपमा हेरिन्छ। यसबाहेक, सिप्लिगानको रूख बलियो हुने हुनाले यसलाई काँक्रो, घिरौँला जस्ता लहरे बालीका लागि प्राकृतिक ‘थाँक्रो’ का रूपमा प्रयोग गरी एउटै जमिनबाट बहुविध लाभ लिन सकिन्छ।