प्रतिकिलो १,५०० रुपैयाँसम्म पर्ने पार्सले के हो ? आज जानौँ
प्रतिकिलो १,४०० देखि १,५०० रुपैयाँसम्म मूल्य पर्ने हरियो पात पनि हुन्छ भन्दा धेरैलाई अचम्म लाग्न सक्छ। तर यो कुनै विदेशी फलफूल होइन, खानाको स्वाद, सुगन्ध र सजावटका लागि प्रयोग गरिने पार्सले (Parsley) हो। नेपालमा अझै धेरै किसानका लागि नौलो देखिने यो बाली विश्वका धेरै देशमा भने लामो समयदेखि व्यावसायिक रूपमा उत्पादन हुँदै आएको छ।
पार्सले के हो ? पार्सलेको वैज्ञानिक नाम Petroselinum crispum हो र यो गाजर, धनियाँ तथा अजमोदलगायतका बाली पर्ने Apiaceae परिवारमा पर्छ। यसको हरियो पात मुख्य उत्पादन हो। हेर्दा धनियाँसँग केही मिल्दोजुल्दो देखिए पनि यसको स्वाद र सुगन्ध फरक हुन्छ। ताजा पातलाई सलाद, सुप, पास्ता, मासु तथा विभिन्न परिकारमा स्वाद र सुगन्ध थप्न तथा खानालाई आकर्षक बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
इतिहास हेर्दा पार्सले नयाँ बाली भने होइन। यसको उत्पत्ति भूमध्यसागरीय क्षेत्रसँग जोडिन्छ र प्राचीन ग्रीस तथा रोममा समेत यसको प्रयोग हुने गरेको उल्लेख पाइन्छ। केही स्रोतले यसको उत्पत्तिलाई सार्डिनियासँग जोड्छन् भने अन्य वनस्पति स्रोतहरूले पूर्वी भूमध्यसागरीय क्षेत्रलाई यसको मूल क्षेत्र मानेका छन्। मध्ययुगमा यो युरोपमा लोकप्रिय हुँदै गयो र पछि संसारका विभिन्न भागमा फैलियो।
नेपालको रैथाने बाली हो त ? होइन। पार्सले नेपालको रैथाने बाली होइन, बाहिरबाट आएको बाली हो। तर नेपालको चिसो तथा समशीतोष्ण हावापानी भएका धेरै ठाउँमा यसको खेती गर्न सकिने सम्भावना छ। विशेषगरी उच्च तथा मध्यपहाडी क्षेत्रमा यसको सम्भावना देखिन्छ। उष्ण क्षेत्रमा पनि उपयुक्त मौसम र व्यवस्थापन मिलाउन सके खेती गर्न सकिन्छ।
विश्वमा पार्सलेको खेती भूमध्यसागरीय क्षेत्रका देशहरू, युरोप र उत्तर अमेरिकामा व्यापक छ। बेलायतमा समेत पाककला प्रयोजनका जडीबुटीमध्ये पार्सलेको ठूलो हिस्सा रहेको उल्लेख पाइन्छ। दक्षिण एसियाका केही क्षेत्रमा पनि यसको खेती गरिन्छ, विशेषगरी तुलनात्मक रूपमा चिसा तथा उच्च भूभागमा यसको सम्भावना राम्रो देखिन्छ।
नेपालमा यसको खेती कसरी गर्ने ? पार्सलेलाई चिसो मौसम मन पर्छ। पानी नजम्ने, मलिलो र प्राङ्गारिक पदार्थ पर्याप्त भएको माटोमा यसको वृद्धि राम्रो हुन्छ। सामान्यतया बीउबाट खेती गरिन्छ। यसको बीउ उम्रन केही समय लाग्न सक्छ, त्यसैले बीउ छरेपछि माटोमा उचित चिस्यान कायम राख्नुपर्छ। बिरुवा राम्रोसँग स्थापित भएपछि आवश्यक मलखाद, सिँचाइ र झारपात व्यवस्थापन गर्दै जानुपर्छ। उपयुक्त अवस्थामा यसको हरियो पात करिब ७०–१०० दिनपछि टिप्न सुरु गर्न सकिने र त्यसपछि पनि मौसमअनुसार निरन्तर टिप्न सकिने कृषि स्रोतहरूमा उल्लेख छ।
पार्सलेको सबैभन्दा आकर्षक पक्ष भनेको पात टिपेर पटक–पटक बजारमा बिक्री गर्न सकिनु हो। ताजा, हरियो र सफा पातको माग होटल, रेस्टुरेन्ट, क्याफे तथा विशेष खानाका परिकार बनाउने क्षेत्रमा हुन्छ। त्यसैले बजार नजिकका किसानले सानो क्षेत्रफलबाट सुरु गरेर खरिदकर्तासँग प्रत्यक्ष जोडिन सके यसको व्यावसायिक सम्भावना खोज्न सकिन्छ।
पार्सले खानुका फाइदा पनि छन्। यसको हरियो पातमा भिटामिन ए, सी र के लगायतका पोषक तत्व तथा विभिन्न वनस्पतिजन्य यौगिक पाइन्छन्। खानामा थोरै मात्रामा प्रयोग भए पनि यसले स्वाद र सुगन्धसँगै पोषणमा योगदान पुर्याउँछ। पार्सलेका पात तथा बीउबाट सुगन्धित तेलसमेत प्राप्त हुन्छ, जसको प्रयोग खाद्य तथा केही सुगन्धजन्य उत्पादनमा गरिन्छ।
नेपालमा यसको बजार अझै सीमित भए पनि उच्च मूल्यमा बिक्री हुन सक्ने सम्भावनाले किसानको ध्यान तान्न सक्छ। तर बजारमा एक दिन उच्च मूल्य देखियो भन्दैमा ठूलो क्षेत्रफलमा खेती सुरु गर्नु उचित हुँदैन। मूल्य मौसम, उत्पादनको मात्रा, गुणस्तर, माग र बजारअनुसार घटबढ हुन सक्छ। त्यसैले खेती सुरु गर्नुअघि होटल, रेस्टुरेन्ट, क्याफे, तरकारी व्यापारी वा अन्य सम्भावित खरिदकर्तासँग बजारको सुनिश्चितता गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।
नयाँ र उच्च मूल्यका बाली खोजिरहेका नेपाली किसानका लागि पार्सले पनि एउटा सम्भावनायुक्त विकल्प हुन सक्छ। नेपालकै रैथाने नभए पनि हाम्रो हावापानी मिल्ने क्षेत्रमा यसको परीक्षण तथा व्यावसायिक खेती विस्तार गर्न सकिने सम्भावना छ। सही ठाउँमा खेती, गुणस्तरीय उत्पादन र सुनिश्चित बजार जोड्न सकियो भने आज विदेशी भान्सामा लोकप्रिय रहेको यो हरियो पात भोलिका दिनमा नेपाली किसानका लागि पनि राम्रो आम्दानीको स्रोत बन्न सक्छ।