थोरै लगानी, कम मेहनत र उच्च आम्दानी: नेपालका मध्य-पहाडी भेगका लागि वरदान सावित ‘लहरे आँप

तपाईँको घर वरपरका खेत, बारी वा पाखा-पखेराहरू बाँझो छन्? के तपाईँ थोरै लगानी र कम मेहनतमा राम्रो आम्दानी हुने खेतीको खोजीमा हुनुहुन्छ ? यदि हो भने, प्यासन फ्रुट अर्थात् ‘लहरे आँप’ तपाईँका लागि वरदान सावित हुन सक्छ। सिँचाइको अभावमा वा भिरालो जमिन भएका कारण त्यसै खेर गइरहेका गरा र कान्लाहरूमा लहरा फैलाएर यो अमृत समान फल फलाउन सकिन्छ। यसले एकातिर तपाईँको बाँझो जमिनको सदुपयोग गर्छ भने अर्कोतिर स्वास्थ्य र आम्दानी दुवैको ग्यारेन्टी गर्छ।

१. खेती परिचय र नेपालमा सम्भावना

प्यासन फ्रुट लहरामा फल्ने बहुवर्षीय फल हो। नेपालको मध्य-पहाडी भेगका भिरालो र पाखो जमिन यसका लागि अत्यन्तै उपयुक्त छन्। यो फललाई प्रत्यक्ष खानुका साथै जुस, वाइन र जाम बनाउन विश्वभर प्रयोग गरिन्छ।

२. उपयुक्त हावापानी र माटो

उचाइ: समुद्री सतहबाट ५०० देखि २००० मिटरसम्म।

तापक्रम: १८° देखि ३०° सेल्सियस उत्तम तापक्रम हो।

घाम: दैनिक कम्तीमा ६-७ घण्टा घाम लाग्ने दक्षिण फर्किएको पाखो जमिन भए अझ राम्रो।

माटो: पानी नजम्ने, हल्का बलौटे दोमट माटो, जसको पीएच (pH) ६ देखि ७ को बीचमा होस्।

३. प्रमुख जातहरू र लगाउने समय

बैजनी जात (Purple): अलि बढी उचाइ (१२००-२००० मि.) मा हुने, धेरै गुलियो र सुगन्धित।

पहेँलो जात (Yellow): तल्लो भेग (५००-१००० मि.) मा हुने, दाना ठूलो र रसिलो।

कहिले लगाउने? फागुन-चैत (वसन्त ऋतु) वा असार-साउन (वर्षा ऋतु) बिरुवा लगाउने सबैभन्दा राम्रो समय हो।

४. खेती गर्ने तरिका र टिपाई

बिरुवाको दूरी: २-३ मिटरको फरकमा खाडल खनेर बिरुवा लगाउनुपर्छ।

थाँक्रोको व्यवस्था: यो लहरा जाने भएकोले फलामे तार वा बाँसको टाँड (Trellis) बनाउनुपर्छ।

टिपाई: रोपेको ९ देखि १२ महिनामा फल तयार हुन्छ। फलको रङ पूर्ण रूपमा फेरिएर हल्का चाउरिन थालेपछि वा आफैँ झर्न थालेपछि टिप्नुपर्छ।

५. रोग र शत्रु जीव (बाँदर र अन्य)

रोगहरू: मुख्यतया जरा कुहिने र भाइरसको समस्या देखिन सक्छ। यसका लागि पानीको निकास मिलाउने र रोगमुक्त बिरुवा छान्नुपर्छ।
बाँदरको असर: अन्य फलफूल (केरा, सुन्तला, मकै) को तुलनामा बाँदरले यसलाई कम क्षति गर्छ। यसको बाहिरी बोक्रा कडा र भित्री गुदी अमिलो-गुलियो हुने भएकाले बाँदरले यसलाई त्यति रुचाउँदैनन्। तर, अन्य आहारा नभएको खण्डमा भने लहरा चुँडाल्न सक्छन्।

६. खानुका चमत्कारी फाइदाहरू

इम्युनिटी बूस्टर: भिटामिन ‘C’ र ‘A’ को भण्डारले गर्दा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ।

मुटु र रक्तचाप: पोटासियम प्रशस्त हुने भएकोले रक्तचाप नियन्त्रणमा राख्छ।

पाचनमा सुधार: यसमा पाइने फाइबरले कब्जियत हटाउन मद्दत गर्छ।

तनाव कम गर्ने: यसमा ‘हार्मिन’ जस्ता तत्व हुन्छन् जसले मानसिक तनाव कम गर्न र निद्रा लगाउन मद्दत गर्छन्।

७. बजार र वर्तमान मूल्य

नेपालमा यसको बजार निकै उत्साहजनक छ। सुपरमार्केट, फलफूल पसल र जुस उद्योगहरूमा यसको उच्च माग छ।
हालको मूल्य: बजार अनुसार प्रतिकिलो रु. ३०० देखि रु. ६०० सम्ममा बिक्री भइरहेको छ। थोरै जमिनमा पनि धेरै फल्ने हुनाले यसले व्यावसायिक रूपमा राम्रो मुनाफा दिन्छ।

तपाईँको बाँझो रहेको पाखो बारीमा आजै केही बिरुवा प्यासन फ्रुट रोप्नुहोस्। यसले तपाईँको खाली जमिनलाई हराभरा मात्र बनाउने छैन, भोलिका दिनमा एउटा दिगो आर्थिक स्रोतको बाटो पनि खोल्नेछ।