गाउँघरमा कतिपय ठाउँमा सामान्य बालीका रूपमा मात्र हेरिने लालचन वास्तवमा धेरै उपयोग गर्न सकिने बाली हो। यसको रातो पुष्पदलबाट हर्बल चिया, जुस, सिरप, जाम, जेली, अचार तथा अन्य खाद्य पदार्थ बनाउन सकिन्छ भने विशेषगरी रेसा उत्पादनका लागि उपयुक्त प्रकारको लालचनको डाँठबाट रेसा निकालेर डोरी, बोरा, चटाई, जाल तथा अन्य सामग्री बनाउन सकिन्छ। यही कारण लालचनको सम्भावना खेतमा उत्पादन गरेर ताजा बेच्नेमै सीमित छैन। यसलाई सुकाएर, प्रशोधन गरेर, प्याकेजिङ गरेर र फरक–फरक उत्पादनमा रूपान्तरण गरेर किसान तथा स्थानीय उद्यमीले थप आम्दानीको बाटो बनाउन सक्छन्।

लालचन भनेको के हो ?

लालचनको वैज्ञानिक नाम Hibiscus sabdariffa L. हो भने अंग्रेजीमा यसलाई Roselle भनिन्छ। यो माल्भेसी परिवारमा पर्ने बाली हो। नेपालका विभिन्न ठाउँमा यसलाई लालचन, बेलचन, अमिली, अमिल लर्चा लगायतका स्थानीय नामले चिनिने गरेको पाइन्छ। यसको आर्थिक रूपमा महत्वपूर्ण भागमध्ये प्रमुख मासुयुक्त पुष्पदल ( फूलको रातो बाहिरी भाग ) अर्थात् calyx हो।

फूल फुलेर झरेपछि फूलको तलपट्टि बन्ने पुष्पदल विस्तारै ठूलो हुँदै जान्छ र राम्रो रातो रंग विकास गर्छ। यही पुष्पदललाई ताजा वा सुक्खा अवस्थामा प्रयोग गरिन्छ। यसको अमिलो स्वाद र आकर्षक प्राकृतिक रंगका कारण चिया तथा पेय पदार्थमा यसको प्रयोग गर्न सकिन्छ।

लालचन किन किसानका लागि सम्भावनायुक्त बाली हो ?

किसानले नयाँ बाली लगाउँदा सबैभन्दा पहिले बजार खोज्छन्। “उत्पादन त गरौँला, तर बेच्ने कहाँ?” भन्ने प्रश्न स्वाभाविक हो। लालचनमा पनि यही चुनौती छ। यसको खेती र प्रशोधनबारे जानकारी कम भएकाले नेपालमा यसको व्यावसायिक खेती अझै व्यापक बन्न सकेको छैन।

तर लालचनको विशेषता के हो भने यसको उत्पादनलाई एउटै रूपमा मात्र बेच्नुपर्दैन। पुष्पदल सुकाएर हर्बल चिया बनाउन सकिन्छ। त्यही पुष्पदलबाट जुस, सिरप, जाम, जेली, अचार र सस बनाउन सकिन्छ। प्राकृतिक रातो रंगका कारण खाद्य पदार्थमा प्राकृतिक रंगका रूपमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ। अर्कोतर्फ रेसाका लागि उपयुक्त प्रकारको डाँठबाट रेसा निकालेर डोरी तथा अन्य सामग्री बनाउन सकिन्छ।

अर्थात् लालचनलाई “खेती गरेर कच्चा उत्पादन बेच्ने बाली” भन्दा “उत्पादन गरेर विभिन्न वस्तुमा बदल्न सकिने बाली” का रूपमा हेर्न सकिन्छ।

लालचनको बिरुवा कस्तो हुन्छ ?

लालचन सामान्यतया एकवर्षे बालीका रूपमा खेती गरिन्छ। राम्रो वातावरण पाएमा यो झाडीदार रूपमा बढ्दै करिब दुई मिटरसम्म पुग्न सक्छ। यसको पात हरियो हुन्छ भने केही प्रकारमा रातो आभा देखिन सक्छ।

यसका फूल सामान्यतया पहेँलोदेखि फिक्का रंगका हुन्छन्। फूल फुलेर झरेपछि त्यसको तलपट्टि मासुयुक्त पुष्पदल बन्न थाल्छ। पुष्पदल विस्तारै ठूलो हुँदै गाढा रंगको बन्छ र यही भाग खाद्य प्रयोजनका लागि मुख्य उत्पादनका रूपमा प्रयोग हुन्छ।

लालचनका सबै जात एउटै प्रयोजनका लागि हुँदैनन्

लालचनमा रंग, आकार, पुष्पदलको मोटाइ, अमिलोपन, उत्पादन तथा प्रयोगका आधारमा विभिन्न प्रकार पाइन्छन्। गाढा रातो पुष्पदल हुने प्रकार हर्बल चिया, जुस, सिरप तथा अन्य खाद्य उत्पादनका लागि आकर्षक हुन्छन्।

तर लालचनमा खाद्य पुष्पदलका लागि प्रयोग हुने प्रकार र रेसा उत्पादनका लागि प्रयोग हुने प्रकारको उद्देश्य फरक हुन्छ। Hibiscus sabdariffa का केही प्रकार मुख्यतः मासुयुक्त पुष्पदलका लागि खेती गरिन्छन् भने अग्ला तथा रेसा उत्पादनका लागि छनोट गरिएका प्रकार डाँठबाट रेसा निकाल्न प्रयोग गरिन्छन्।

त्यसैले किसानले खेती सुरु गर्नुअघि आफूले चिया र खाद्य उत्पादनका लागि लालचन लगाउने हो कि रेसा उत्पादनका लागि, उद्देश्य स्पष्ट गरेर त्यसअनुसार उपयुक्त जात वा बीउ छनोट गर्नुपर्छ।

नेपालमा लालचन कहाँ खेती गर्न सकिन्छ ?

लालचनलाई तातोदेखि उपोष्ण हावापानी मन पर्छ। त्यसैले नेपालका तराई, भित्री मधेस तथा तल्लो पहाडी क्षेत्रमा यसको खेतीको सम्भावना बढी देखिन्छ। उच्च हिमाली क्षेत्रमा अत्यधिक चिसो हुने भएकाले यसको व्यावसायिक खेती उपयुक्त नहुन सक्छ।

तर एउटै क्षेत्रभित्र पनि तापक्रम, वर्षा, माटो र खेतीको समय फरक हुन सक्छ। त्यसैले ठूलो क्षेत्रफलमा खेती सुरु गर्नुअघि स्थानीय अवस्थामा सानो क्षेत्रफलमा परीक्षण गर्नु राम्रो हुन्छ।

लालचनलाई कस्तो माटो चाहिन्छ ?

लालचनले राम्रो निकास भएको, मलिलो र जैविक पदार्थयुक्त माटोमा राम्रो वृद्धि गर्न सक्छ। खेतमा लामो समयसम्म पानी जमिरहने अवस्था यसका लागि राम्रो हुँदैन। पानी जम्दा जरासम्बन्धी समस्या तथा बिरुवाको वृद्धि कमजोर हुने जोखिम बढ्न सक्छ।

खेत तयार गर्दा राम्ररी कुहिएको गोबर मल वा कम्पोस्ट प्रयोग गर्ने, माटोलाई भुरभुरे बनाउने र आवश्यकताअनुसार उठेको बेड वा डिल बनाएर पानी निकासको व्यवस्था मिलाउनु राम्रो हुन्छ। मलखादको मात्रा सम्भव भए माटो परीक्षणका आधारमा निर्धारण गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

लालचन कहिले रोप्ने ?

नेपालको तराई तथा तल्लो पहाडी क्षेत्रमा स्थानीय तापक्रम र वर्षाको अवस्था हेरेर सामान्यतया जेठको अन्त्यदेखि असार–साउनसम्म बीउ छर्ने वा बिरुवा सार्ने समय मिलाउन सकिन्छ। तर सबै ठाउँका लागि एउटै रोपाइँ मिति लागू हुँदैन।

लालचन छोटो दिनमा फूल लाग्ने बाली भएकाले स्थान, तापक्रम, दिनको लम्बाइ र जातअनुसार रोपाइँ समय मिलाउनुपर्छ। व्यावसायिक खेती सुरु गर्नुअघि आफ्नो क्षेत्रको कृषि प्राविधिकसँग स्थानीय अनुभव तथा परीक्षणका आधारमा उपयुक्त समयबारे सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ।

बीउ कसरी छर्ने ?

लालचन बीउबाट खेती गर्न सकिन्छ। खेत राम्रोसँग तयार गरेपछि बीउ सिधै खेतमा छर्न सकिन्छ भने आवश्यकताअनुसार नर्सरीमा बिरुवा तयार गरेर खेतमा सार्न पनि सकिन्छ।

बीउ अत्यधिक बाक्लो छर्नु हुँदैन। बिरुवा धेरै बाक्लो हुँदा हावा आवतजावत कम हुन्छ र रोगको समस्या बढ्न सक्छ। त्यसैले जात र माटोको अवस्थाअनुसार उचित दूरी कायम गर्नुपर्छ।

सिंचाइ र गोडमेलमा के ध्यान दिने ?

वर्षायाममा पर्याप्त पानी परिरहेको अवस्थामा अतिरिक्त सिंचाइ धेरै आवश्यक नपर्न सक्छ। तर लामो समयसम्म पानी नपरेमा माटोको चिस्यान हेरेर सिंचाइ गर्नुपर्छ। मुख्य कुरा बिरुवालाई पानीको अभाव हुन नदिने र खेतमा पानी जम्न पनि नदिने हो।

बिरुवा सानो अवस्थामा झारपातले धेरै प्रतिस्पर्धा गर्ने भएकाले सुरुवाती अवस्थामा नियमित गोडमेल आवश्यक हुन्छ। खेत सफा राख्ने र पात, डाँठ तथा जराको अवस्था नियमित हेर्ने गर्नुपर्छ।

लालचनमा फूल कहिले लाग्छ ?

जात र वातावरणअनुसार लालचनमा फूल लाग्ने समय फरक हुन्छ। सामान्य अवस्थामा खेती गरेको केही महिनापछि फूल लाग्न सुरु हुन्छ र त्यसपछि केही समयसम्म फूल तथा पुष्पदल बन्ने क्रम चलिरहन्छ। कतिपय अवस्थामा रोपेको करिब ४५–६० दिनपछि फूल लाग्न सुरु हुन सक्छ, तर यो सबै जातमा एउटै हुँदैन।

किसानले फूललाई मात्र मुख्य उत्पादनका रूपमा हेर्नु हुँदैन। फूल झरेपछि बन्ने पुष्पदल राम्रोसँग विकास गराउनु नै खाद्य प्रयोजनका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।

लालचन कहिले टिप्ने ?

फूल फुलेर झरेपछि पुष्पदल विस्तारै फुल्दै र मासुयुक्त हुँदै जान्छ। राम्रो आकार र आकर्षक रंग विकास भएको तर बीउको कोसा धेरै सुकिनसकेको अवस्थामा टिप्दा राम्रो गुणस्तर प्राप्त गर्न सकिन्छ।

धेरै ढिलो गरी टिप्दा पुष्पदल ( फूलको रातो बाहिरी भाग ) कडा हुन सक्छ र गुणस्तर घट्न सक्छ। त्यसैले किसानले फूल झरेको अवस्था, पुष्पदलको आकार, रंग र कोसाको अवस्था हेरेर टिपाइँ गर्नुपर्छ।

टिपेको लालचन कसरी सुरक्षित राख्ने ?

ताजा लालचन टिप्दा रोग लागेको, कुहिएको वा बिग्रिएको भाग छुट्याउनुपर्छ। उत्पादनलाई माटोमा नझार्ने, सफा टोकरी वा क्रेट प्रयोग गर्ने र टिपेपछि लामो समयसम्म कडा घाममा नराख्ने गर्नुपर्छ।

ताजा पुष्पदलमा चिस्यान बढी हुने भएकाले लामो समय राख्दा गुणस्तर घट्न सक्छ। त्यसैले तत्काल बिक्री वा प्रशोधन गर्न नसकिने अवस्था भए सुकाउने प्रक्रिया सुरु गर्नु राम्रो हुन्छ।

लालचन कसरी सुकाउने ?

लालचनको पुष्पदललाई सफा गरेपछि अतिरिक्त पानी हटाएर सफा र धुलो–धुवाँरहित स्थानमा पातलो तहमा फैलाएर सुकाउन सकिन्छ। गुणस्तर जोगाउन अत्यधिक कडा घाममा लामो समय राख्नुभन्दा उपयुक्त छायाँ वा नियन्त्रित तापक्रममा सुकाउने विधि राम्रो हुन सक्छ।

व्यावसायिक उत्पादनमा सफाइ र चिस्यान नियन्त्रणमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। राम्रोसँग नसुकेको उत्पादन भण्डारण गर्दा फफूँद लाग्ने तथा गुणस्तर बिग्रने समस्या आउन सक्छ।

सुकाएको लालचन कसरी भण्डारण गर्ने ?

राम्रोसँग सुकेको पुष्पदललाई चिस्यान नछिर्ने प्याकेट वा एयरटाइट कन्टेनरमा राख्नुपर्छ। भण्डारण गर्ने ठाउँ सफा, सुक्खा र प्रत्यक्ष घामबाट टाढा हुनुपर्छ। कीरा, धुलो र अन्य खाद्य पदार्थको दुर्गन्धबाट पनि जोगाउनुपर्छ।

यसरी सुकाएर राख्न सके किसानले सबै उत्पादन एकैपटक बजारमा बेच्नुपर्ने बाध्यता कम गर्न सक्छन्। बजारको माग र मूल्यअनुसार पछि बिक्री गर्न सकिने भएकाले सुकाउने प्रविधि लालचन खेतीको महत्वपूर्ण हिस्सा हो।

लालचनबाट हर्बल चिया बनाउन सकिन्छ

लालचनको सुक्खा पुष्पदलबाट हर्बल चिया बनाउनु यसको सबैभन्दा सजिलो र सम्भावनायुक्त प्रयोग हो। एक कप तातो पानीमा करिब एकदेखि दुई चम्चा सुक्खा पुष्पदल राखेर पाँचदेखि दस मिनेट छोपेर राखेपछि आकर्षक रातो रंगको चिया तयार हुन्छ। स्वादअनुसार मह, चिनी वा थोरै कागती थप्न सकिन्छ।

व्यावसायिक रूपमा भने सफा र गुणस्तरीय सुक्खा पुष्पदललाई निश्चित तौलमा प्याक गरेर खुला हर्बल चिया वा टी–ब्यागका रूपमा बजारमा लैजान सकिन्छ।

लालचनबाट जुस, सिरप, जाम र जेली पनि बनाउन सकिन्छ

लालचनको पुष्पदलमा अमिलो स्वाद र आकर्षक रातो रंग हुने भएकाले यसबाट जुस तथा विभिन्न पेय पदार्थ बनाउन सकिन्छ। यही उत्पादनबाट सिरप तयार गर्न सकिन्छ, जसलाई पानीमा मिसाएर पेयका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

खाद्य प्रशोधनतर्फ जाने हो भने लालचनबाट जाम र जेली बनाउन सकिन्छ। यसको पुष्पदललाई विभिन्न सामग्रीसँग मिलाएर अचार तथा ससजस्ता उत्पादन पनि विकास गर्न सकिन्छ। यसरी किसानले ताजा उत्पादनको तुलनामा प्रशोधित वस्तुबाट बढी मूल्य प्राप्त गर्ने सम्भावना बनाउन सक्छन्।

लालचन प्राकृतिक खाद्य रंगको स्रोत पनि बन्न सक्छ

लालचनको रातो रंगमा एन्थोसाइनिनजस्ता प्राकृतिक रङद्रव्य पाइन्छन्। यही कारण खाद्य तथा पेय पदार्थमा प्राकृतिक रंगको स्रोतका रूपमा यसको उपयोग सम्भावना रहेको छ।

प्राकृतिक रंगको माग बढ्दै गएको अवस्थामा गुणस्तरीय लालचन उत्पादन गरी खाद्य प्रशोधन उद्योगसँग जोड्न सकिएमा किसानका लागि अर्को बजारको बाटो खुल्न सक्छ। तर खाद्य उद्योगका लागि प्रयोग गर्दा खाद्य सुरक्षा, सफाइ र प्रशोधनसम्बन्धी मापदण्ड पालना गर्न आवश्यक हुन्छ।

लालचनको डाँठबाट रेसा निकालेर डोरी बनाउन सकिन्छ

लालचनको अर्को महत्वपूर्ण उपयोग यसको डाँठबाट प्राप्त हुने रेसा हो। विशेषगरी रेसा उत्पादनका लागि छनोट गरिएका अग्ला प्रकारका लालचनको डाँठबाट बलियो रेसा निकाल्न सकिन्छ। यही रेसाबाट डोरी, बोरा, चटाई, जाल, बन्धन सामग्री तथा अन्य रेसाजन्य वस्तु बनाउन सकिने सम्भावना हुन्छ।

यसबाट के बुझिन्छ भने लालचनको उपयोग पुष्पदलमा मात्र सीमित छैन। खाद्य प्रयोजनका लागि उपयुक्त प्रकारबाट चिया र पेय पदार्थका लागि पुष्पदल लिन सकिन्छ भने रेसा उत्पादनका लागि उपयुक्त प्रकारबाट डाँठको रेसा उपयोग गर्न सकिन्छ।

तर किसानले एउटा कुरा ध्यान दिनुपर्छ—चिया तथा खाद्य पुष्पदलका लागि लगाइने लालचन र रेसाका लागि लगाइने प्रकार एउटै उद्देश्यका हुँदैनन्। त्यसैले रेसा उत्पादन गर्ने हो भने त्यसैका लागि उपयुक्त जात वा प्रकार छनोट गर्नुपर्छ।

लालचनका पात र बीउको पनि उपयोग हुन्छ

लालचनका केही प्रकारका पात तथा कोमल टुसालाई विभिन्न देशमा तरकारी वा सलादका रूपमा प्रयोग गर्ने गरिएको पाइन्छ। त्यसैगरी बीउबाट तेल निकाल्ने सम्भावनाबारे पनि अध्ययनहरू भएका छन्।

यसले लालचनलाई एउटा मात्र उत्पादनमा सीमित नराखी यसको विभिन्न भागको उपयोग गर्न सकिने सम्भावना देखाउँछ। तर व्यावसायिक खाद्य उत्पादनमा प्रयोग गर्दा सम्बन्धित खाद्य सुरक्षा तथा गुणस्तरसम्बन्धी मापदण्ड पालना गर्नुपर्छ।

लालचनको विश्व बजारमा कस्तो सम्भावना छ ?

Roselle, Hibiscus tea, Jamaica तथा Karkade जस्ता नामबाट विश्वका विभिन्न देशमा लालचनको प्रयोग हुँदै आएको छ। यसको पुष्पदलबाट चिया, पेय पदार्थ तथा विभिन्न खाद्य सामग्री बनाइन्छ।

अहिले हर्बल चिया, प्राकृतिक रंग, वनस्पतिजन्य पेय तथा प्रशोधित प्राकृतिक खाद्य पदार्थप्रति उपभोक्ताको रुचि देखिन्छ। त्यसैले नेपालमा पनि लालचनलाई राम्रो गुणस्तरमा उत्पादन गरी सुकाउने, प्रशोधन गर्ने र आकर्षक प्याकेजिङसहित बजारमा लैजान सकिने सम्भावना छ।

तर “विश्व बजारमा माग छ” भन्दैमा उत्पादन गरेपछि बजार आफैँ तयार हुन्छ भन्ने होइन। गुणस्तर, सफाइ, नियमित आपूर्ति, प्याकेजिङ, ब्रान्डिङ र बजारसँगको सम्बन्ध बलियो हुनुपर्छ।

लालचनमा पाइने महत्वपूर्ण तत्व के हुन् ?

लालचनको पुष्पदलमा एन्थोसाइनिन, पोलिफेनोल, फ्लाभोनोइड तथा विभिन्न जैविक अम्लजस्ता यौगिक पाइन्छन्। यिनै कारण यसको रातो रंग र अमिलो स्वादमा विशेषता देखिन्छ।

लालचनमा पाइने एन्थोसाइनिन तथा अन्य पोलिफेनोललाई एन्टिअक्सिडेन्ट गतिविधिसँग जोडेर विभिन्न वैज्ञानिक अध्ययन गरिएको छ। यही कारण हर्बल चिया तथा प्राकृतिक खाद्य पदार्थका रूपमा यसको उपयोगमा रुचि हुन सक्छ।

स्वास्थ्यका लागि लालचन कत्तिको उपयोगी छ ?

लालचनबाट बनाइएको चिया तथा पेय पदार्थको स्वास्थ्यसम्बन्धी प्रभावबारे विभिन्न वैज्ञानिक अध्ययन भएका छन्। केही अध्ययनले यसको सेवनलाई रक्तचाप, रगतको बोसो तथा रक्तचिनी जस्ता केही सूचकसँग सम्भावित प्रभावका रूपमा अध्ययन गरेका छन्।

तर लालचनलाई कुनै रोगको औषधि वा उपचारको विकल्पका रूपमा प्रचार गर्नु हुँदैन। यसलाई स्वस्थ आहारको एउटा वनस्पतिजन्य पेय तथा प्राकृतिक खाद्य स्रोतका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ। स्वास्थ्य समस्या भएका वा नियमित औषधि सेवन गरिरहेका व्यक्तिले यसको नियमित सेवन गर्नुअघि चिकित्सक वा स्वास्थ्यकर्मीसँग सल्लाह गर्नु राम्रो हुन्छ।

लालचनबाट किसानले कसरी बढी आम्दानी लिन सक्छन् ?

लालचनको सबैभन्दा ठूलो सम्भावना यसको मूल्य अभिवृद्धिमा छ। ताजा पुष्पदल मात्र बेच्दा किसान बजारको दैनिक मूल्यमा निर्भर हुन्छन्। तर त्यही उत्पादनलाई सुकाएर प्याकेजिङ गर्न सके फरक बजारमा बिक्री गर्न सकिन्छ।

त्यसलाई हर्बल चियामा बदल्दा थप मूल्य थपिन्छ। जुस, सिरप, जाम, जेली, अचार तथा अन्य प्रशोधित वस्तु बनाएर अझ फराकिलो बजारमा जान सकिन्छ। रेसाका लागि उपयुक्त प्रकार लगाइएको अवस्थामा डाँठबाट रेसा निकालेर डोरी, बोरा, चटाई तथा अन्य सामग्री बनाउन सकिन्छ।

किसानले लालचन खेती सुरु गर्दा के कुरामा ध्यान दिने ?

लालचन खेती सुरु गर्ने किसानले सुरुमै ठूलो क्षेत्रफलमा खेती गर्नु आवश्यक छैन। पहिलो चरणमा सानो क्षेत्रफलमा परीक्षण गरेर उत्पादन लागत, उत्पादन मात्रा, टिपाइँ, सुकाउने क्रममा हुने कमी, प्रशोधन खर्च र बजारको अवस्था बुझ्नु राम्रो हुन्छ।

खेती सुरु गर्नुअघि सम्भावित खरिदकर्ता वा प्रशोधन व्यवसायीसँग सम्पर्क गर्नु अझ राम्रो हुन्छ। चिया बनाउने व्यवसाय, खाद्य प्रशोधन उद्योग, स्थानीय उद्यमी, सहकारी तथा किसान समूहसँग समन्वय गरेर बजारको सम्भावना बुझ्न सकिन्छ।

त्यस्तै खाद्य प्रयोजनका लागि उपयुक्त जात र रेसा प्रयोजनका लागि उपयुक्त प्रकार छुट्याएर बीउ छनोट गर्नुपर्छ। गुणस्तरीय उत्पादन, सफा प्रशोधन, राम्रो सुकाइ र आकर्षक प्याकेजिङमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।

किसान समूहमार्फत लालचन खेती गर्दा फाइदा हुन्छ

एक जना किसानले थोरै मात्र उत्पादन गर्दा ठूलो बजारमा नियमित आपूर्ति गर्न कठिन हुन सक्छ। तर धेरै किसान मिलेर समूह वा सहकारीमार्फत खेती गरेमा ठूलो परिमाणमा उत्पादन संकलन गर्न सकिन्छ।

त्यसपछि सामूहिक रूपमा सफा गर्ने, सुकाउने, प्याकेजिङ गर्ने र बजारमा पठाउने व्यवस्था बनाउन सकिन्छ। स्थानीय महिला समूहलाई सुकाउने तथा प्याकेजिङमा र युवालाई प्रशोधन तथा बजार व्यवस्थापनमा जोड्न सके गाउँमै रोजगारीका अवसर पनि सिर्जना गर्न सकिन्छ।

लालचनको भविष्य खेतदेखि बजारसम्म जोडिन सक्छ

लालचनको भविष्य केवल खेतमा उत्पादन गरेर व्यापारीलाई बेच्नुमा सीमित छैन। यसको भविष्य सुकाउने केन्द्रदेखि प्रशोधन उद्योगसम्म, चियाको प्याकेटदेखि जुसको बोतलसम्म र डाँठको रेसाबाट बनेको डोरीदेखि अन्य रेसाजन्य सामग्रीसम्म पुग्न सक्छ।

किसानले उत्पादन गर्ने, स्थानीय समूहले संकलन तथा सुकाउने, सहकारीले बजार व्यवस्थापन गर्ने र निजी क्षेत्रले ब्रान्ड बनाएर बजारमा लैजाने हो भने लालचन स्थानीय कृषि उद्यमको आधार बन्न सक्छ। यसबाट किसानको आम्दानीसँगै गाउँमै साना प्रशोधन उद्योग र रोजगारी सिर्जना गर्ने सम्भावना पनि हुन्छ।

बजारमा कम देखियो भन्दैमा लालचनलाई बेवास्ता नगरौँ

कुनै बालीको बजार अहिले सानो छ भन्दैमा त्यसको भविष्य पनि सानो हुन्छ भन्ने हुँदैन। बजार बनाउन उत्पादनको गुणस्तर, प्रशोधन, प्याकेजिङ र उपभोक्ताको आवश्यकता बुझ्नुपर्छ। लालचनमा यही सम्भावना देखिन्छ।

आज किसानले उत्पादन गरेको लालचन भोलि सुक्खा हर्बल चियाको प्याकेटमा पुग्न सक्छ। त्यही पुष्पदल जुस वा सिरपको बोतलमा पुग्न सक्छ। जाम र जेलीको बट्टामा पुग्न सक्छ। रेसाका लागि उपयुक्त प्रकारको डाँठबाट निस्किएको रेसा डोरी, बोरा वा चटाईमा परिणत हुन सक्छ।

त्यसैले लालचनलाई केवल “अमिलो फलजस्तो उत्पादन” वा “गाउँमा सामान्य रूपमा उम्रिने बाली” भनेर हेर्नुभन्दा खाद्य, पेय, प्रशोधन र रेसाजन्य सामग्रीसम्म उपयोग गर्न सकिने सम्भावनायुक्त बालीका रूपमा हेर्न आवश्यक छ।