जापानबाट भित्रिएको ‘भगवानको फल’ हलुवाबेद: स्वाद र स्वास्थ्यको प्रतीक बन्दै, व्यावसायिक बजारमा बढ्दो माग
काठमाडौं – कुनै समय घरको आँगन र बगैँचामा सीमित हलुवाबेदले अहिले व्यावसायिक बजारमा आफ्नो दरिलो उपस्थिति जनाउन थालेको छ। स्वादमा गुलियो र स्वास्थ्यका लागि अमृतसमान मानिने यो फलको महत्व बुझेसँगै यसको माग होटल, रेस्टुराँदेखि आम उपभोक्तासम्म ह्वात्तै बढेको छ। एक शताब्दीभन्दा लामो नेपाली इतिहास बोकेको यो ‘भगवानको फल’ आज स्वाद, स्वास्थ्य र नेपाल-जापान मित्रताको सेतु बनेको छ।
हलुवाबेदको नेपाल आगमनको कथा रोचक र ऐतिहासिक छ। नेपाली दूतावास, जापानको अभिलेखअनुसार, सन् १९०५ मा अध्ययन सकेर जापानबाट फर्केका नेपाली विद्यार्थीहरूले यो फलको बीउ उपहारस्वरूप नेपाल ल्याएका थिए। त्यसअघि नेपालमा अपरिचित यो फलसँगै उनीहरूले नीललहर, कटुस र गोदावरी फूलका बीउ पनि भित्र्याएका थिए। यात्रा–संस्मरणका रूपमा ल्याइएको यही फल आज नेपाल-जापान जनस्तरीय सम्बन्धको जीवन्त प्रतीकका रूपमा फैलिएको छ।
‘पोषणको पावरहाउस’
हलुवाबेदलाई ‘पोषणको पावरहाउस’ पनि भनिन्छ। जानकारहरूका अनुसार यसमा ३० भन्दा बढी प्रकारका पोषक तत्व पाइन्छन्, जसले मानव स्वास्थ्यमा चमत्कारी फाइदा पुर्याउँछन्। यसका प्रमुख स्वास्थ्य लाभहरू निम्न छन्:
-
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता: भिटामिन र एन्टिअक्सिडेन्टको खानी भएकाले यसले शरीरको इम्युनिटी पावरलाई मजबुत बनाउँछ।
-
पाचन प्रणाली: उच्च फाइबरयुक्त भएकाले यो फलले पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्न र कब्जियतको समस्या हटाउन मद्दत गर्छ।
-
मुटु र रक्तचाप: यसमा पाइने पोटासियमले उच्च रक्तचाप नियन्त्रण गर्न र मुटुसम्बन्धी रोगको जोखिम कम गर्न सघाउँछ।
-
क्यान्सर रोकथाम: यसमा रहेका फाइटोकेमिकल्सले शरीरलाई फ्रि रेडिकल्सबाट बचाएर क्यान्सरको जोखिम घटाउन भूमिका खेल्छ।
-
वजन नियन्त्रण: तौल घटाउन चाहनेहरूका लागि यो फल निकै उपयोगी मानिन्छ, किनकि यसले शरीरलाई आवश्यक ऊर्जा दिन्छ तर मोटोपना बढ्न दिँदैन।
-
आँखाको स्वास्थ्य: यसमा पाइने तत्वहरूले आँखाको ज्योतिलाई तेजिलो बनाउन पनि मद्दत गर्छन्।
बढ्दो व्यावसायिक महत्व: ‘फल एक, परिकार अनेक’
स्वास्थ्यप्रति बढ्दो सचेतनासँगै हलुवाबेदको व्यावसायिक महत्व पनि चुलिएको छ। हिजोआज ठूला होटल तथा रेस्टुराँहरूले यसलाई आफ्नो मेनुमा प्राथमिकताका साथ राख्न थालेका छन्। यसको प्रयोग ताजा फलका रूपमा मात्र नभई विभिन्न परिकार बनाउन पनि गरिन्छ।
“हलुवाबेदबाट बन्ने जुस, स्मुथी, लस्सी, सलाद र जामले पारखीहरूको मन लोभ्याएको छ,” एक वरिष्ठ सेफ बताउँछन्। “विशेषगरी, यसबाट बन्ने ‘हलुवाबेद ब्रान्डी केक’ विश्वबजारमै प्रसिद्ध छ।” यसको शक्तिवर्दधक गुणका कारण यसको ताजा जुसलाई ‘इनर्जी बुस्टर’ का रूपमा पनि लिइन्छ।
प्राचीन ग्रिकमा ‘भगवानको फल’ (डिओस्पाइरोस) भनेर चिनिने यो फल नेपालको समशीतोष्ण हावापानीमा सजिलै फस्टाउँछ। स्वाद, स्वास्थ्य र ऐतिहासिक महत्व बोकेको यो फलले भविष्यमा नेपाली किसानहरूको आयआर्जनको बलियो स्रोत बन्ने र नेपालको कृषि तथा खाद्य संस्कृतिमा नयाँ पहिचान थप्ने निश्चित छ।