जुनेलो: जसले पाखो बारी मात्र होइन, कयौँ पुस्ताको भोक र भविष्य धानेको थियो
म केवल जुनेलो
मैले कहिल्यै थोरै पानी वा कम स्याहारको गुनासो गरिनँ, बरु सुक्खा जमिनमा पनि हरियो भएर गाउँको शोभा बढाइरहेँ। जब मेरा दाना पाक्थे, तब किसानका अनुहारमा खुसी फक्रिन्थ्यो र चराचुरुङ्गीहरूसँगको हाम्रो लुकामारीले आँगन नै उत्सवमय बन्थ्यो। माटोको हाडीमा भुटिँदा निस्कने मेरो बास्नाले जाडोका रातहरूमा न्यानो सान्त्वना दिन्थ्यो। कहिले दूध र खुदोसँग भुजा बनेर त कहिले भटमाससँग मिसाएर खाँदा मानिसहरूले पाउने त्यो तृप्ति आज पनि मेरो मानसपटलमा ताजै छ। म त घरको आत्मीयता र परिवार जोड्ने बहाना थिएँ; मेरो पिठोबाट बन्ने सेलरोटी, खिर र ढिँडो बिना गाउँका चाडपर्वहरू अधुरो लाग्थे। स्वस्थानीको प्रसाददेखि साना नानीहरूले उखु झैँ चुस्ने मेरा गुलिया डाँठसम्म, मेरो उपस्थिति सर्वत्र थियो। मेरो शरीर बलेर कसैको चिसो घर तातियो, मेरो भुस र पातले गोठका भोका पशुहरूको पेट भरियो र मेरा जराले माटोलाई समातेर पहिरोबाट पहाडलाई जोगाउने प्रयत्न गरिरह्यो।
फाइबर, फलाम र क्याल्सियमले भरिएको म शरीरलाई ऊर्जा दिने शक्ति भए तापनि आज म एक्लो र पराइ भएको छु। हिजो जुन पाखाबारीमा म लहलहाउँथेँ, आज ती ठाउँहरू बाँझै र सुनसान छन्। ढिकी, जाँतो र भकारीहरू मौन छन् र गाउँको त्यो मौलिक रौनकता बिस्तारै रित्तिँदै गएको छ। नयाँ पुस्ताले मेरो नामसमेत बिर्सिएको देख्दा मेरो मन भक्कानिएर आउँछ। विदेशी स्वादको चमकमा मानिसहरूले वर्षौँसम्म आफ्नो भोक टार्ने मेरो सादगीपूर्ण मिठासलाई भुल्दै गएका छन्। म हराउनु भनेको केवल एउटा अन्न हराउनु मात्र होइन, बरु हाम्रो संस्कृति, आत्मीयता र गाउँको आत्मा हराउनु हो। त्यसैले मेरो पुकार छ – मलाई फेरि जोगाइदिनुहोस्, आफ्ना सन्तानलाई मेरो स्वाद चखाइदिनुहोस् र उनीहरूलाई सुनाइदिनुहोस् कि कसरी एउटा सानो दानाले पूरै परिवारको जीवन धानेको थियो। म केवल जुनेलो होइन, म त तपाईंहरूको गौरवमय अतीत र संघर्षको साक्षी हुँ।
– तिलक ढकाल
(नेपाली माटो र रैथाने जीवनशैलीका संवाहक)