नेपालमा उपेक्षित, विदेशमा मूल्यवान : खेर जाने अमृतको बजार खोज्ने प्रयास गर्दै अंगत

नेपालमा खेर जाने विभिन्न उत्पादनको बजार खोज्ने क्रममा अंगत मल्ल यतिबेला रातो इमाली अर्थात् लालचन (रोजेल) को सम्भावना उजागर गर्न लागिपरेका छन्। यो फल स्वास्थ्यका लागि निकै लाभदायक भए पनि गाउँघरमा त्यतिकै खेर गइरहेको उनको भनाइ छ।

मल्लका अनुसार लालचन कुनै नयाँ खोज नभई पुर्खौंदेखि चिनिँदै आएको परम्परागत बिरुवा हो। यो नेपालको तराई र पहाडी दुवै क्षेत्रमा सजिलै पाइन्छ र यसको खेती गर्न पनि त्यति गाह्रो छैन। लालचनको बहुउपयोगिता रहेको उनी बताउँछन्। यसबाट चटनी, अचार, सुप, जुस र स्वादिलो चिया बनाउन सकिन्छ। यसका स्वास्थ्य फाइदाहरू पनि अनगिन्ती छन्। महिनावारीको दुखाइ कम गर्ने, शरीरको जलन कम गर्ने (एन्टि-इन्फ्लेमेटरी), पाचन प्रक्रियालाई सहयोग गर्ने, तौल घटाउन मद्दत गर्ने, क्यान्सर प्रतिरोधी गुण भएको र रक्तचापलाई सन्तुलनमा राख्ने जस्ता महत्वपूर्ण फाइदाहरू लालचनबाट पाइन्छन्।

यति मात्र होइन, लालचनमा फलाम (आइरन) र क्याल्सियमजस्ता खनिज तत्व प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। यसले रगतमा हेमोग्लोबिनको मात्रा बढाउन, महिलाहरूको महिनावारी नियमित गर्न र गर्भावस्थामा पनि निकै फाइदा पुर्‍याउने मल्ल बताउँछन्। यसलाई सौन्दर्य प्रशाधनका सामग्री बनाउन र यसको दानाबाट निस्कने तेल जोर्नी दुखाइ कम गर्न पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।

मल्ल भन्छन्, “अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा लालचन निकै मूल्यवान र मागमा छ, तर दुःखको कुरा नेपालमा भने यो ओझेलमा परेको छ र यसको सही सदुपयोग हुन सकेको छैन। गाउँघरमा यो त्यतिकै खेर गइरहेको छ।” नेपालमा यसको व्यावसायिक खेती ठूलो मात्रामा नहुँदा यसको मूल्य तुलनात्मक रूपमा महँगो पर्ने गरेको छ। ताजा लालचन प्रतिकिलो लगभग ५०० नेपाली रुपैयाँ पर्छ भने चियाजस्ता सुकाइएका उत्पादनको मूल्य अझ बढी छ। मल्लले आफूले बिक्री गरिरहेको ताजा लालचन बर्दियाबाट ल्याएको जानकारी दिए। यो बिरुवा सामान्यतया जेठ/असारतिर रोपिन्छ र कात्तिक/मंसिरमा टिप्ने गरिन्छ।

अहिले बजारमा सुकेको लालचन उच्च मूल्यमा किनबेच भइरहेको प्रसङ्गमा मल्लले थपे, “अरुले २० ग्रामको नै ९५० रुपैयाँमा बेचिरहेका छन् भने मैले ८० ग्रामलाई ९५० रुपैयाँमा दिइरहेको छु।” यसले पनि लालचनको बजार सम्भावना र मूल्यलाई दर्शाउँछ।

अंगत मल्लजस्ता युवाहरूको प्रयासले लालचनजस्ता ओझेलमा परेका तर बहुउपयोगी नेपाली उत्पादनले बजार पाउने र किसानहरूको आयआर्जनमा समेत टेवा पुग्ने आशा गर्न सकिन्छ। साथै, यसको स्वास्थ्य महत्वबारे जनचेतना फैलाउन सके नेपालीहरूको स्वास्थ्यमा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्न सकिने देखिन्छ।