गोलभेँडाको पातमा खैरो दाग देखिँदैछ ? बर्खे डढुवाबाट बाली जोगाउन किसानले अपनाउनुपर्ने यी उपाय
लगातार पानी पर्ने, बारीमा चिस्यान बढ्ने र गोलभेँडाको पात लामो समयसम्म ओभानो हुन नपाउने अवस्था छ भने किसानले आफ्नो बालीमा पछौटे डढुवा रोगको जोखिमबारे सचेत हुनुपर्छ। विशेषगरी साउन–भदौमा वर्षा धेरै हुने, घाम कम लाग्ने र बारीमा हावा राम्रोसँग नचल्ने अवस्थामा यो रोग छिटो फैलिन सक्छ। सुरुमै रोग पहिचान गरेर व्यवस्थापन गर्न सके ठूलो क्षतिबाट बालीलाई जोगाउन सकिन्छ।
यो रोग लाग्न थालेपछि गोलभेँडाको पातमा सुरुमा पानीले भिजेजस्तो फुस्रो वा खैरो दाग देखिन्छ। पछि दाग विस्तारै बढ्दै गाढा खैरो वा कालो हुन सक्छ। बिहानको समयमा चिस्यान बढी हुँदा दागको वरिपरि फुस्रो ढुसीजस्तो तह देखिन सक्छ। रोग बढ्दै गएपछि पात सुक्न थाल्छ र नजिकका अन्य पातमा पनि फैलिन्छ। त्यसैले किसानले पात मात्र होइन, डाँठ र फल पनि नियमित रूपमा हेर्नुपर्छ। डाँठमा खैरो वा कालो दाग देखिन सक्छ भने फलमा पनि खैरो–कालो धसेको दाग देखिएर पछि फल कुहिन सक्छ।
लगातार धेरै दिन पानी पर्नु, पातमा बिहानसम्म पानीको थोपा रहनु, घाम कम लाग्नु, बोटहरू धेरै बाक्लो हुनु, बारीमा हावा नचल्नु र खेतमा पानी जम्नुजस्ता अवस्था भए रोग फैलिने सम्भावना बढी हुन्छ। संक्रमित पात तथा फल बारीमै छाड्दा पनि रोग फैलिन सक्छ। पानीका छिटा र संक्रमित बोटका भागबाट रोग नजिकका स्वस्थ बोटमा पुग्न सक्छ।
रोगको सुरुवाती लक्षण देखिएमा दाग लागेको पात र फल टिपेर बारीबाट बाहिर व्यवस्थापन गर्ने, खेतमा पानी जम्न नदिने र बोट धेरै बाक्लो भए हावा चल्ने ठाउँ बनाउने गर्नुपर्छ। सम्भव भएसम्म पातमाथिबाट पानी नछ्याउने र बारीमा रोगी पात तथा बोटका अवशेष नछाड्ने पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।
रोगको प्रकोप बढेमा गोलभेँडाको पछौटे डढुवाका लागि नेपालमा पञ्जीकृत ढुसीनाशक प्रयोग गर्न सकिन्छ। Mancozeb तथा Metalaxyl + Mancozeb जस्ता सक्रिय तत्व भएका केही उत्पादन पञ्जीकृत छन्। तर एउटै नाम सुनेर जथाभावी विषादी प्रयोग गर्नु हुँदैन। उत्पादनको लेबलमा गोलभेँडाका लागि प्रयोग स्वीकृत छ कि छैन, कति मात्रा प्रयोग गर्ने र तरकारी टिप्नुअघि कति दिन पर्खने भन्ने कुरा हेरेर मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ।
त्यसैले बर्खाको समयमा गोलभेँडा बालीलाई बेवास्ता नगरी नियमित रूपमा पात, डाँठ र फल जाँच गरौँ। पातमा पानीले भिजेजस्तो खैरो दाग देखिए ढिला नगरी रोगी भाग हटाऔँ, पानी निकास मिलाऔँ र आवश्यक परे मात्र पञ्जीकृत विषादी प्रयोग गरौँ।
( कुनै पनि विषादी प्रयोग गर्नुअघि आफ्नो नजिकको कृषि प्राविधिक वा कृषि विज्ञसँग आवश्यक जानकारी र सुझाव लिएर मात्र प्रयोग गर्नुहोस्। विषादीको नाम, मात्रा, प्रयोग गर्ने तरिका र तरकारी टिप्नुअघि पर्खनुपर्ने समय (प्रतीक्षा अवधि) बारे राम्रोसँग बुझेर मात्र छर्कनुहोस्। जथाभावी विषादी प्रयोग नगरौँ, सुरक्षित र स्वस्थ तरकारी उत्पादन गरौँ।)