नेपालमा बदाम खेती: जान्नुहोस् खेती गर्ने सजिलो र नाफामूलक तरिका
थोरै लगानी, कम मिहिनेत र माटोलाई समेत फाइदा पुग्ने बदाम खेती नेपालका किसानहरूका लागि एक उत्तम नगदे बाली बन्न सक्छ। पछिल्लो समय यसको माग बजारमा बढ्दै गएकाले व्यावसायिक खेतीबाट राम्रो आम्दानी लिन सकिने प्रशस्त सम्भावना देखिएको छ।
बदाम खेती किन गर्ने?
बदामलाई नेपालमा खाजाको रूपमा निकै रुचाइन्छ। यसबाहेक, यसबाट तेल निकाल्न र अन्य परिकार बनाउन पनि प्रयोग हुन्छ। यसको सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको यो कोसे बाली भएकाले यसले हावाबाट नाइट्रोजन लिएर माटोलाई मलिलो बनाउँछ। यसको अर्थ, बदाम खेती गरेपछि त्यही खेतमा लगाइने अर्को बाली पनि सप्रिन्छ।
किसानका लागि बदाम खेती प्रविधि (सुरुदेखि अन्त्यसम्म)
१. कस्तो हावापानी र माटो चाहिन्छ?
बदाम न्यानो हावापानीमा फस्टाउने बाली हो। यसका लागि प्रशस्त घाम लाग्ने र पानी नजम्ने बलौटे-दोमट माटो सबैभन्दा उत्तम हुन्छ। तराई, भित्री मधेस र मध्य पहाडका टारहरूमा यसको खेती सफलतापूर्वक गर्न सकिन्छ।
२. जग्गाको तयारी कहिले र कसरी गर्ने?
-
पहाडमा: माघ-फागुन महिनामा जग्गा तयार गर्न सुरु गरिन्छ।
-
तराईमा: फागुन-चैत महिनामा जग्गा तयार गरिन्छ।
-
खेतलाई २-३ पटक राम्ररी जोतेर माटोलाई खुकुलो र बुरबुराउँदो बनाउनुपर्छ। डल्लाहरू फुटाउनुपर्छ।
-
खेत तयार गर्दा नै राम्ररी पाकेको गोबर मल वा कम्पोस्ट मल (प्रतिरोपनी ४०-५० डोको) हालेर माटोमा राम्ररी मिलाउनुपर्छ।
३. कुन जातको बीउ छान्ने?
नेपालका लागि सिफारिस गरिएका केही उन्नत जातहरूमा जनक, आई.सि.जे.एस. (ई ५६), र बी-४ पर्दछन्। यी जातहरू छिटो पाक्ने र राम्रो उत्पादन दिने खालका छन्। बीउ किन्दा विश्वासिलो स्रोत वा एग्रोभेटबाट किन्नु राम्रो हुन्छ।
४. रोप्ने तरिका र समय
-
रोप्ने समय: पहाडमा चैत-वैशाख र तराईमा जेठ-असारमा वर्षा सुरु भएपछि रोप्नु उत्तम हुन्छ।
-
रोप्ने तरिका: हलोले बनाएको सियो (लाइन) मा वा कोदालोले खाल्डो खनेर बीउ रोप्न सकिन्छ।
-
लाइनदेखि लाइनको दूरी करिब १ फुट (३०-४० से.मि.) र बोटदेखि बोटको दूरी आधा फुट (१५-२० से.मि.) राख्नुपर्छ।
-
बीउलाई ५-७ से.मि. गहिरोमा रोपेर माटोले हल्कासँग पुर्नुपर्छ।
-
रोप्नुभन्दा ठीक अघि मात्र बदामको खोस्टा छोडाउनुपर्छ।
-
-
बीउको मात्रा: एक रोपनी जग्गाका लागि करिब ५०-६० किलो खोस्टासहितको बदाम (दाना) आवश्यक पर्छ।
५. गोडमेल र मलखाद
-
गोडमेल: बदाम रोपेको २०-२५ दिनमा पहिलो गोडमेल र ४०-४५ दिनमा दोस्रो गोडमेल गर्नुपर्छ। झारपात हटाउँदा माटो पनि खुकुलो हुन्छ, जसले गर्दा बदामको कोसा (सुइरो) लाई माटोमुनि पस्न सजिलो हुन्छ। ध्यान दिनुहोस्: बोटमा फूल फुलेर सुइरो लाग्न थालेपछि गहिरो गोडमेल गर्नुहुँदैन, यसले उत्पादन घटाउँछ।
-
मलखाद: सुरुमा हालेको गोबर मलबाहेक, फूल फुल्ने बेलामा जिप्सम (प्रतिरोपनी १०-२० किलो) बोटको वरिपरि छर्किदिँदा कोसा राम्रो लाग्छ र दाना पोटिलो हुन्छ। सामान्यतया, बदामलाई धेरै रासायनिक मल चाहिँदैन।
६. सिँचाइ
यो बर्खे बाली भएकाले धेरै सिँचाइको आवश्यकता पर्दैन। तर फूल फुल्ने र कोसा लाग्ने बेलामा खडेरी पर्यो भने हल्का सिँचाइ दिनु राम्रो हुन्छ।
७. बाली कहिले र कसरी उठाउने?
बदाम खन्ने बेला भयो भनेर थाहा पाउने तरिका:
-
बोटका पातहरू पहेँलो भएर झर्न थाल्छन्।
-
रोपेको ११० देखि १५० दिन (जातअनुसार) पुगेको हुन्छ।
-
एउटा बोट उखेलेर कोसा फुटाएर हेर्दा भित्रको दाना भरिएको र खोस्टाको भित्री भागमा कालो धर्सा देखिएको हुन्छ।
-
धेरै ढिलो गर्दा बदाम माटोमै झर्ने र उम्रिने डर हुन्छ, त्यसैले सही समयमा बाली उठाउनुपर्छ।
८. सुकाउने र भण्डारण
-
खनेको बदामलाई राम्ररी सफा गरेर ६-८ दिनसम्म घाममा सुकाउनुपर्छ। कोसा हल्लाउँदा खटखट आवाज आउने भएपछि मात्र भण्डारण गर्नुपर्छ।
-
राम्ररी नसुकाए ढुसी लागेर बदाम बिग्रन्छ, जुन स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन्छ।
-
सुकेको बदामलाई सनपाटको बोरामा राखेर ओभानो र हावा खेल्ने ठाउँमा भण्डारण गर्नुपर्छ। बोरामा केही निमको पात राख्दा किरा लाग्नबाट बचाउन सकिन्छ।