गुन्द्रुक : गरिबको तरकारीदेखि सहरी क्षेत्रको रोजाइसम्म तर कसले खाने कसले नखाने ?
परम्परागत रूपमा नेपाली ग्रामीण भेगको ‘गरिबको तरकारी’ भनिने गुन्द्रुकले आजभोलि सहरी क्षेत्रमा ‘सुपरफुड’ को पहिचान बनाएको छ। सागपात नपाइने सुख्खा याममा पोषणको स्रोत मानिने यो परिकार पछिल्लो समय यसका स्वास्थ्यबर्धक गुणहरूका कारण चर्चामा छ। तर, यसका फाइदाहरू जति छन्, केही मानिसहरूका लागि भने गुन्द्रुकको सेवन हानिकारक हुन सक्छ।
के हो गुन्द्रुक र यसका फाइदाहरू ?
गुन्द्रुक मुख्यत तोरी, रायो वा मूलाको सागलाई फर्मेन्टेसन प्रक्रियामार्फत तयार पारिन्छ। सागलाई केही दिन भाँडोमा खाँदेर अमिलो पारेपछि सुकाएर गुन्द्रुक बनाइन्छ। यो प्रक्रियाले यसमा विभिन्न पोषक तत्वहरू थपिन्छन्।
पाचन प्रणालीका लागि वरदान – गुन्द्रुकमा पाइने ल्याक्टिक एसिड ब्याक्टेरिया (प्रोबायोटिक्स) ले आन्द्रामा स्वस्थ सूक्ष्म जीवहरूको सन्तुलन कायम राख्छ। यसले पाचन क्रियालाई सहज बनाउनुका साथै कब्जियत, ग्यास्ट्रिक र पेट फुल्ने समस्या कम गर्छ।
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता वृद्धि – प्रोबायोटिक्स र भिटामिन सीको उच्च मात्राले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई बलियो बनाउँछ।
पोषक तत्वको खानी – यसमा भिटामिन सी, फाइबर, क्याल्सियम, आइरन, पोटासियम जस्ता खनिजहरू, एन्टिअक्सिडेन्ट र अमिनो एसिडहरू पाइन्छन्।
यस्तै, यसको कम चिल्लो र क्यालोरीले तौल नियन्त्रणमा पनि मद्दत गर्छ।
कसले गुन्द्रुक खानु हुँदैन ?
गुन्द्रुकका धेरै फाइदा भए पनि केही विशेष स्वास्थ्य अवस्था भएका व्यक्तिहरूले यसको सेवनमा सावधानी अपनाउनुपर्छ वा चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ।
मिर्गौलाका बिरामी – गुन्द्रुकमा पोटासियमको मात्रा केही बढी हुन सक्छ। मिर्गौलाको समस्या भएका व्यक्तिहरूले पोटासियमको सेवन सीमित गर्नुपर्ने भएकाले यिनीहरूले गुन्द्रुक खाँदा सचेत हुनुपर्छ।
उच्च रक्तचापका बिरामी – गुन्द्रुक तयार गर्दा नुनको प्रयोग हुन्छ। बढी नुनिलो गुन्द्रुकले रक्तचाप बढाउन सक्छ। उच्च रक्तचापका बिरामीले नुनको मात्रा कम भएको वा नुन नहालेको गुन्द्रुक मात्र सेवन गर्नुपर्छ।
एलर्जी वा संवेदनशीलता – कुनै-कुनै व्यक्तिलाई सागपात वा फर्मेन्टेड खानाबाट एलर्जी हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा गुन्द्रुक खाँदा छालामा बिमिरा आउने, पेट दुख्ने वा अन्य प्रतिक्रिया देखा पर्न सक्छ।
ग म्भीर पाचन समस्या भएकाहरू – क्रोनिक डाइरिया वा गम्भीर आन्द्रासम्बन्धी रोग भएका व्यक्तिहरूले गुन्द्रुकमा पाइने प्रोबायोटिक्सले कहिलेकाहीँ समस्या बढाउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा चिकित्सकको सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ।
इम्युनोसप्रेसन्ट औषधि सेवन गर्नेहरू – रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम गर्ने औषधि सेवन गरिरहेका व्यक्तिहरूले प्रोबायोटिक्सयुक्त खाना खाँदा सावधानी अपनाउनुपर्छ, किनकि यसले संक्रमणको जोखिम बढाउन सक्छ।
गुन्द्रुक एक पौष्टिक र स्वास्थ्यबर्धक खाना हो। तर, आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था र चिकित्सकको सल्लाहलाई ध्यानमा राखेर मात्र यसको सेवन गर्नु उपयुक्त हुन्छ।