बाँझो पाखामा टिमुरको बहार: बाँदर-बँदेलको त्रासबाट मुक्ति, अब घर-घरमै पैसाको वर्षा

जुन पाखामा बाँदरको फौजले बाली बाँकी राखेन, जहाँ बँदेलको आतंकले खेतीपाती नै उजाड बन्यो र जुन बस्तीबाट किसानहरू निराश भएर सहर पस्न बाध्य भए –  आज त्यहीँका भीर-पाखाले सुन फलाउन थालेका छन्! न गोडमेलको झन्झट, न जंगली जनावरको डर; बोटैभरि तिखा काँडा र पातैभरि लट्ठै पार्ने सुगन्ध बोकेको ‘टिमुर’ अब केवल एउटा मसला मात्र रहेन, यो त नेपाली किसानका लागि ‘भीरको बरदान’ र बुढेसकालको भरपर्दो ‘पेन्सन’ बनेर आएको छ। एउटा यस्तो बाली, जसलाई न त बाँदरले हल्लाउन सक्छ, न त बँदेलले उखेल्न! अब बाँझो जमिनमा टिमुरका दाना मात्र होइन, किसानका हराएका खुसी र समृद्धिका सपनाहरू झुल्नेछन्।

टिमुरले धेरै सुख सुविधा खोज्दैन। यो पहाडको कठोर वातावरणमा हुर्कन रुचाउँछ:

नेपालमा धेरै जातका टिमुर भए पनि व्यावसायिक रूपमा ‘ठूलो टिमुर’ (Zanthoxylum armatum) सबैभन्दा राम्रो मानिन्छ। यसको फल ठूलो हुने, सुगन्ध कडा हुने र बजारमा उच्च माग हुने गर्दछ।

किसानका लागि टिमुर सुरक्षित हुनुका मुख्य दुई कारण छन्:

टिमुर बलियो बिरुवा हो, तैपनि कहिलेकाहीँ निम्न समस्या देखिन सक्छन्:

टिमुरलाई कच्चा पदार्थको रूपमा मात्र होइन, प्रशोधन गरेर धेरै वस्तु बनाउन सकिन्छ:

बिचौलियाले सस्तोमा लैजाने डरबाट बच्न किसानले निम्न उपाय अपनाउन सक्छन्:

नेपाली टिमुरको सुगन्ध विश्वमै अद्वितीय मानिन्छ। फ्रान्स र जर्मनीका सुगन्धित तेल बनाउने कम्पनीहरू नेपाली टिमुरका मुख्य ग्राहक हुन्। नेपालभित्रै पनि काठमाडौँ, पोखरा जस्ता सहरमा यसको माग सधैँ उच्च रहन्छ।

आजैबाट आफ्ना बाँझो पाखाहरूमा टिमुरका बिरुवा रोप्न सुरु गरौँ। यसले जमिन पनि जोगाउँछ, जनावरबाट पनि बचाउँछ र भविष्यमा तपाईंको खल्ती पनि भर्छ। टिमुर खेती केवल खेती मात्र होइन, यो पहाडको स्वाभिमान र आर्थिक क्रान्तिको आधार हो।