बाँदरले मकै सखाप पारेपछि स्याउ फलाए, अहिले बगैंचा नै ‘पैसाको रूख’ – ‘हामी सुनको कचौरा बोकेर भीख मागिरहेका छौं’
बेथानचोक, काभ्रे।
केही वर्षअघिसम्म लक्ष्मण वाइबाको बारीमा मकै फल्थ्यो। तर, दिनरात दुःख गरेर लगाएको बाली बाँदरको हुलले क्षणभरमै सखाप पार्थ्यो। बाँदर धपाउँदा-धपाउँदा हैरान भएका उहाँले हार मान्नुभएन, बरु विकल्प खोज्नुभयो। “बाँदरले मकै खान नदिएपछि के गर्ने त? यही माटोमा केही त गर्नुपर्यो भनेर स्याउ खेती सुरु गरेको हुँ,” उहाँ आफ्नो यात्रा सुनाउनुहुन्छ। लकडाउनको समयमा रोपेका ती बिरुवाले आज ६ रोपनी पाखो जमिनलाई एउटा सुन्दर स्याउ बगैंचामा परिणत गरिदिएका छन्।
उहाँको बगैंचामा ‘डेलिसियस’ र ‘गाला’ जातका स्याउहरू लटरम्म फलेका छन्। चार वर्षको कलिलो बोटमा हाँगा नै भाँचिने गरी फल लाग्दा उहाँको अनुहारमा सन्तुष्टिको मुस्कान छ। उहाँ र उहाँकी श्रीमती, केवल दुई जनाको अथक मेहेनतले यो बगैंचा हराभरा भएको हो। “बाँदर ठूलो समस्या होइन, मान्छे अल्छी भएपछि मात्रै हो समस्या हुने। दिनरात कुरेपछि केहीले छुँदैन,” उहाँ आफ्नो कर्ममाथिको विश्वास दर्शाउनुहुन्छ।
तर, यो सफलताको कथा जति सुन्दर छ, यसभित्र लुकेको संघर्षको पाटो उत्तिकै तीतो छ। व्यावसायिक कृषि गर्न खोज्ने किसानले राज्यबाट पाउनुपर्ने साथ र सहयोग नपाएको उहाँको दुःखेसो छ। उहाँ भन्नुहुन्छ, “सरकारले कृषिमा अनुदान छ भन्छ, तर त्यो अनुदान वास्तविक किसानसम्म कहिल्यै पुग्दैन। पहुँच र ‘सेटिङ’ हुनेले मात्र पाउँछन्। हामीजस्ता माटोसँग खेल्नेले त अनेक बहानामा पन्छाइन्छौं।”
आफ्नै बगैंचाको एउटा रसिलो स्याउ टोक्दै उहाँ देशको वर्तमान अवस्थाप्रति गहिरो चिन्ता व्यक्त गर्नुहुन्छ। विदेश पलायन भइरहेका युवाहरूलाई लक्षित गर्दै उहाँको मार्मिक सन्देश छ, “हामी नेपालीहरू सुनको कचौरा बोकेर भीख माग्न हिँडिरहेका छौं। आफ्नै देशमा यति धेरै सम्भावना छ, यही माटोमा सुन फलाउन सकिन्छ। तर, हामी हावामा उडिरहेको पैसा टिप्न सकिरहेका छैनौं।”
उहाँका अनुसार, धैर्य, निरन्तरता र कडा परिश्रम भए स्वदेशमै सुन फलाउन सकिन्छ। विदेशमा बगाउने पसिना आफ्नै बारीमा बगाउन सके जीवनभरलाई पुग्ने आम्दानी यहीँ गर्न सकिन्छ।
लक्ष्मण वाइबा केवल एक सफल किसान मात्र होइनन्, उनी नेपाली माटोको सामर्थ्य र सम्भावनाका एक जीवन्त उदाहरण हुन्। उनको स्याउ बगैंचाले काभ्रेलाई नयाँ पहिचान दिएको छ भने उनको भोगाइ र सन्देशले देशका नीति निर्मातादेखि विदेश जान लामबद्ध युवाहरूसम्म सबैलाई एकपटक गम्भीर भएर सोच्न बाध्य बनाएको छ।