तेजपात : खेतीदेखि बजारसम्म राम्रो सम्भावना बोकेको बहुउपयोगी बाली
तेजपात नेपालमा परम्परादेखि नै मसला तथा औषधीय प्रयोजनमा प्रयोग हुँदै आएको महत्वपूर्ण सुगन्धित वनस्पति हो। यसको पातमा विशेष सुगन्ध र स्वाद दिने तत्व पाइने भएकाले दाल, तरकारी, मासु, अचार, चिया तथा विभिन्न खाद्य परिकारमा मसला तथा स्वादवर्धकका रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यसको पात र बोक्राबाट प्राप्त हुने तेल पनि विभिन्न प्रयोजनमा उपयोग हुने भएकाले तेजपातको आर्थिक तथा व्यावसायिक महत्त्व बढ्दै गएको छ।
तेजपात विशेषगरी मध्यपहाडी तथा केही तल्लो पहाडी क्षेत्रमा राम्रोसँग खेती गर्न सकिन्छ। पानी नजम्ने, उर्वर तथा जैविक पदार्थयुक्त माटो र उपयुक्त तापक्रम भएको स्थान यसको खेतीका लागि राम्रो मानिन्छ। बीउ वा बिरुवाबाट यसको खेती गर्न सकिन्छ। स्वस्थ र गुणस्तरीय बिरुवा छनोट गरी उचित दूरीमा रोप्ने, आवश्यक मलखाद दिने, झारपात नियन्त्रण गर्ने तथा बिरुवाको नियमित हेरचाह गर्ने हो भने राम्रो उत्पादन लिन सकिन्छ।
तेजपातको पात उत्पादनका लागि बिरुवा हुर्किएपछि आवश्यकताअनुसार पात संकलन गरिन्छ। संकलन गर्दा स्वस्थ र परिपक्व पात छनोट गरी सफा ठाउँमा फैलाएर राम्रोसँग सुकाउनुपर्छ। प्रत्यक्ष चर्को घाममा लामो समय सुकाउँदा रङ, सुगन्ध तथा गुणस्तरमा असर पर्न सक्ने भएकाले उपयुक्त तरिकाले सुकाउनु राम्रो हुन्छ। राम्ररी सुकेको पातलाई चिस्यान, धुलो, किरा तथा अन्य प्रदूषणबाट जोगाउँदै सफा र हावारहित प्याकेट वा कन्टेनरमा भण्डारण गर्नुपर्छ।
किसानले काँचो पात मात्र बिक्री गर्नुभन्दा सफा गर्ने, ग्रेडिङ गर्ने, सुकाउने, प्याकेजिङ गर्ने तथा पिसेर मसला बनाउनेजस्ता काम गर्न सके उत्पादनको मूल्य बढाउन सक्छन्। बजारतर्फ हेर्दा घरायसी खपत, होटल तथा रेस्टुरेन्ट, मसला उद्योग र प्रशोधित खाद्य वस्तुमा तेजपातको माग रहन्छ। गुणस्तरीय उत्पादन, व्यवस्थित संकलन, प्रशोधन, प्याकेजिङ र बजारसँगको राम्रो समन्वय गर्न सके तेजपात ग्रामीण किसानका लागि दीर्घकालीन आम्दानीको राम्रो स्रोत बन्न सक्छ। नेपालमा यसको व्यावसायिक खेती विस्तार, स्थानीय प्रशोधन र गुणस्तरीय उत्पादनमा जोड दिन सके आन्तरिक बजारसँगै बाह्य बजारको सम्भावनासमेत बढाउन सकिन्छ।