खेर गइरहेको बारी र रूखको फेदलाई बनाउनुहोस् नोट फलाउने आधार: मरिच खेतीको व्यावसायिक उत्पादन र बजारको सम्भावना
मरिचलाई ‘मसलाको राजा’ भनिन्छ र यसको खेतीबाट एकपटकको लगानीमा पुस्ताौँसम्म निरन्तर आम्दानी लिन सकिन्छ। नेपालमा वर्षेनी अर्बौँ रुपैयाँको मरिच विदेशबाट आयात हुने भएकाले आफ्नै घरबारीमा यसको खेती गर्न सके एकातिर घरखर्च टर्ने र अर्कोतिर राम्रो पैसा कमाउने ठूलो अवसर छ। विशेषगरी पहाडको बेँसी र तराई जस्ता न्यानो ठाउँहरू, जहाँ सुपारी, नरिवल वा आँप राम्रो फल्छ, त्यस्तो ठाउँ मरिच खेतीका लागि निकै उपयुक्त हुन्छ। यसलाई सिधै टन्टलापुर घामभन्दा पनि अलिअलि छहारी मन पर्ने भएकाले ठूला रूखहरूको बीचमा वा रूखकै सहारामा लहरा चढाएर यसको खेती गर्न सकिन्छ।
खेती सुरु गर्दा सबैभन्दा पहिले पानी नजम्ने, बालुवा मिसिएको खुकुलो र मलिलो माटो छनोट गर्नुपर्छ, किनकि मरिचको फेदमा पानी जम्यो भने यसको जरा कुहिएर बोट मर्ने डर हुन्छ। मरिचको बीउभन्दा पनि लहरा (डाँठ) काटेर बनाइएको बिरुवा असार-साउन महिनामा रोप्नु सबैभन्दा राम्रो हुन्छ। यो लहरे बाली भएकाले यसलाई बढ्नका लागि सिमल, सुपारी, कोइरालो जस्ता रूख वा सिमेन्टको खम्बाको सहारा चाहिन्छ। बिरुवा रोप्दा एउटा बोटदेखि अर्को बोटको दुरी करिब ८-९ फिट राख्नुपर्छ।
मरिचको स्याहारका लागि गाईभैँसीको गोबर मल अमृत समान हुन्छ। वर्षमा दुई पटक (बर्खा लाग्नुअघि र सकिएपछि) बोटको फेदमा मल हाल्ने र सुक्खा मौसममा हप्ताको एकपटक पानी दिने गर्नाले बोट सप्रिन्छ। बोट धेरै झाँगिएर घाम नछिर्ने भएमा नचाहिने हाँगाहरू समय-समयमा काटिदिनुपर्छ। मुख्यगरी जरा कुहिने रोगबाट बचाउन फेद वरिपरि सफा राख्ने र यदि रोग वा किराको समस्या देखिएमा कृषि प्राविधिकको सल्लाहमा बोर्डो मिक्स्चर वा घरेलु उपायका रूपमा गाईको गहुँत र निमको झोल छर्कन सकिन्छ।
रोपेको ३ वर्षपछि फल्न सुरु गर्ने मरिचले झन्डै २५-३० वर्षसम्म उत्पादन दिइरहन्छ। जब मरिचको झुप्पामा १-२ वटा दाना रातो वा सुन्तला रङको हुन्छ, तब यसलाई टिपेर केही समय तातो पानीमा डुबाई घाममा सुकाउनुपर्छ। सुकेपछि यो बजारमा पाइने कालो र चाउरी परेको मरिच बन्छ। हाल बजारमा यसको मूल्य प्रतिकिलो ७०० देखि १००० रुपैयाँसम्म पर्ने र बजारमा यसको उच्च माग रहेकाले थोरै मेहेनतमा पनि एउटै बारीबाट सुपारी वा अरु फलफूलसँगै दोहोरो आम्दानी लिन सकिन्छ।