किसानका लागि ‘पहेँलो टाँसिने पासो’ : कम लागत, सुरक्षित बाली र स्वस्थ भविष्यको आधार

काठमाडौँ : रासायनिक विषादीको बढ्दो प्रयोगले मानव स्वास्थ्य, माटोको उर्वराशक्ति र वातावरणीय सन्तुलनमा गम्भीर चुनौती थपिरहेका बेला नेपाली किसानहरूका लागि एउटा भरपर्दो, कम खर्चिलो र वातावरणमैत्री विकल्पको रूपमा ‘पहेँलो टाँसिने पासो’ (Yellow Sticky Trap) को महत्त्व बढ्दै गएको छ। यो सरल प्रविधि अपनाएर किसानहरूले आफ्ना बालीनालीलाई हानिकारक किराबाट जोगाउनुका साथै स्वच्छ र स्वस्थ कृषि उत्पादन गर्न सक्नेछन्।

के हो पहेँलो टाँसिने पासो ?

पहेँलो टाँसिने पासो नामले नै स्पष्ट पारेजस्तै, पहेँलो रङ्गको एउटा प्लेट वा गत्ता हो जसमा टाँसिने पदार्थ दलिएको हुन्छ। यसले विभिन्न प्रकारका साना किराहरूलाई आफ्नो रङ्गले आकर्षित गर्छ र ती किराहरू पासोमा टाँसिएर मर्छन्। यसलाई बनाउन किसानले धेरै खर्च गर्नुपर्दैन, सामान्य घरेलु सामग्री प्रयोग गरेरै यसलाई तयार पार्न सकिन्छ।

कसरी बनाउने पहेँलो टाँसिने पासो ?

आवश्यक सामग्री: गत्ता वा खाली टिनको भाँडो, पहेँलो रङ्ग (पानी वा तेलमा आधारित), ग्रीस वा अन्य चिपचिपे पदार्थ (जस्तै: भ्यासलिन, तोरीको तेल, प्रयोग गरिसकेको मोबिल), र बाँसको डन्डा।

बनाउने विधि:

• रङ्ग्याउने: सर्वप्रथम, गत्ता वा टिनको भाँडोलाई पहेँलो रङ्गले राम्ररी रङ्ग्याउनुहोस्। पहेँलो रङ्गले सेतो झिंगा, लाही कीरा लगायतका थुप्रै शत्रु किराहरूलाई आकर्षित गर्छ।

• सुकाउने र चिपचिपे पदार्थ लगाउने: रङ्ग सुकेपछि, रङ्ग लगाएको सतहमा बाक्लो गरी ग्रीस वा अन्य चिपचिपे पदार्थ लगाउनुहोस्। यही पदार्थले किराहरूलाई टाँस्ने काम गर्छ।

• खेतमा राख्ने: तयार भएको पासोलाई बाँसको डन्डाको सहायताले बालीको उचाइभन्दा केही माथि हुने गरी खेतबारीमा गाड्नुहोस्।

किन उपयोगी छ यो पासो ?

• किरा नियन्त्रणमा प्रभावकारी: यसले लाही कीरा (aphids), सेतो झिंगा (whiteflies), खुम्रे कीरा, गबारो, थ्रिप्स लगायतका थुप्रै साना शत्रु किराहरूलाई आकर्षित गरी टाँसेर मार्छ।

• प्रयोगमा सहजता: यसलाई बनाउन र खेतमा राख्न अत्यन्तै सरल छ, जसले गर्दा साना तथा ठूला सबै किसानले यसको प्रयोग गर्न सक्छन्।

• वातावरणमैत्री: रासायनिक विषादीरहित यो प्रविधिले वातावरण, माटोको स्वास्थ्य र पानीमा कुनै नकारात्मक असर पार्दैन।

• जैविक विविधताको संरक्षण: यसले बालीका लागि लाभदायक मित्र किराहरूलाई भन्दा हानिकारक शत्रु किराहरूलाई बढी आकर्षित गर्ने भएकाले जैविक सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्छ।

रासायनिक विषादी कि पहेँलो पासो? एक तुलनात्मक विश्लेषण

रासायनिक विषादीको प्रयोग क्षणिक रूपमा प्रभावकारी देखिए पनि यसका दीर्घकालीन असरहरू भयावह छन्। मानव स्वास्थ्यमा क्यान्सर, श्वासप्रश्वास र छाला सम्बन्धी समस्या निम्त्याउनुका साथै यसले माटोको उर्वराशक्ति घटाउँछ, जलीय जीव तथा लाभदायक किराहरूलाई हानि पुर्याउँछ। अर्कोतर्फ, बालीमा विषादीको अवशेष रहँदा उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा समेत नकारात्मक प्रभाव पर्छ र किराहरूमा विषादी प्रतिरोधी क्षमता विकास हुने जोखिम पनि उत्तिकै हुन्छ।

यसको ठीक विपरीत, पहेँलो टाँसिने पासो पूर्णतया सुरक्षित र स्वास्थ्यकर छ। यसले माटोको स्वास्थ्यमा कुनै असर नपार्ने, लाभदायक किराहरूलाई हानि नगर्ने र विषादीको अवशेषरहित सुरक्षित बाली उत्पादन गर्न सहयोग पुर्याउँछ।

आर्थिक भारमा भिन्नता

रासायनिक विषादीहरू सामान्यतया महँगा हुन्छन् र यसको बारम्बार प्रयोगले किसानको लागत बढ्छ। तर, पहेँलो पासो बनाउन चाहिने सामग्री (गत्ता, रङ्ग, ग्रीस) अत्यन्तै कम खर्चिला हुन्छन्, कतिपय घरमै उपलब्ध हुन्छन्। एकपटक बनाएको पासोलाई धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न सकिने भएकाले यो आर्थिक रूपमा निकै किफायती मानिन्छ।

कति पासो राख्ने ?

कृषि विशेषज्ञहरूका अनुसार, प्रति रोपनी जमिनमा ४-५ वटा पहेँलो टाँसिने पासो राख्दा किरा नियन्त्रणमा प्रभावकारी मानिन्छ। नियमित रूपमा पासोको अनुगमन गरी टाँसिएका किराहरूको संख्या हेरेर ग्रीस वा चिपचिपे पदार्थ बदल्नुपर्ने हुन सक्छ।

रासायनिक विषादीको चंगुलबाट मुक्त भई स्वस्थ र गुणस्तरीय बाली उत्पादनका लागि पहेँलो टाँसिने पासो नेपाली किसानका लागि एउटा क्रान्तिकारी कदम साबित हुन सक्छ। यो सरल, सुरक्षित, वातावरणमैत्री र कम खर्चिलो प्रविधि अपनाएर किसानहरूले आफ्नो बालीलाई सुरक्षित राख्न, आय वृद्धि गर्न र स्वस्थ समाज निर्माणमा योगदान पुर्याउन सक्नेछन्।