अर्गानिक खेतीको आधार: खुर्सानीबाट बनाइने प्राकृतिक कीटनाशक

काँक्रा, फर्सी, लौका जस्ता लहरे बालीहरूमा प्रायः लाही कीरा (Aphids) र पात खाने झुसिलकीराहरूले निकै सताउने गर्छन्। बजारमा पाइने रासायनिक विषादीको सट्टा आफ्नै घरमा पाइने खुर्सानीको प्रयोग गरेर यी कीराहरूलाई सजिलै र सस्तोमा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। खुर्सानीमा पाइने

१. कसरी काम गर्छ यसले?

खुर्सानीको धुलो वा झोलले कीराहरूलाई सिधै मार्ने भन्दा पनि बिरुवालाई उनीहरूका लागि ‘अखाद्य’ वा ‘अप्रिय’ बनाइदिन्छ। यसको पिरो गन्ध र स्वादले गर्दा कीराहरू बिरुवा छोडेर भाग्छन्। साथै, यसले कीराको बाहिरी नरम छालामा जलन पैदा गराई उनीहरूलाई निष्क्रिय बनाउँछ।

२. धुलो विषादी बनाउने र प्रयोग गर्ने विधि

• बनाउने तरिका: राम्ररी सुकेको रातो खुर्सानीलाई ढिकी, जाँतो वा मिलमा लगेर मसिनो गरी पिस्नुहोस्।

• प्रयोग गर्ने तरिका: बिहानीपख बिरुवाको पातमा शीत ओसिएकै बेला यो धुलो छर्किनु पर्छ। शीतले गर्दा धुलो पातमा टाँसिन्छ।

• फाइदा: यो विधि विशेषगरी पात खाने झुसिलकीरा वा रातो खपटे (Red Pumpkin Beetle) नियन्त्रण गर्न प्रभावकारी हुन्छ।

३. थप प्रभावकारी विधि: खुर्सानीको झोल विषादी

धुलो छर्किनुभन्दा यसको झोल बनाएर स्प्रे गर्दा बढी प्रभावकारी हुन्छ। यसको लागि निम्न प्रक्रिया अपनाउनुहोस्:

• आवश्यक सामग्री: ५०-१०० ग्राम सुकेको खुर्सानीको धुलो, ५ लिटर पानी र थोरै साबुनको झोल (वा सर्फ)।

• बनाउने विधि: खुर्सानीको धुलोलाई पानीमा मिसाएर कम्तिमा १०-१२ घण्टा भिजाउनुहोस्। त्यसपछि यसलाई पातलो कपडाले छान्नुहोस्। छानेको पानीमा १ चम्चा साबुनको झोल मिसाउनुहोस् (साबुनले गर्दा विषादी पातमा राम्ररी टाँसिन्छ)।

• छर्कने विधि: स्प्रे ट्याङ्की वा सानो हजारीको सहायताले कीरा लागेको ठाउँमा विशेषगरी पातको मुनिल्लो भागमा पर्ने गरी छर्कनुहोस्।

४. कुन-कुन कीराका लागि उपयोगी?

• लाही कीरा (Aphids): काँक्रा, फर्सी र बोडीमा लाग्ने साना काला/हरिया कीरा।

• पात खाने कीरा: झुसिलकीरा र विभिन्न प्रकारका खपटेहरू।

• कमिला र अन्य हानिकारक कीरा: फेदमा लाग्ने कीराहरू।

५. प्रयोग गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू (सावधानी)

१. आँखा र छालाको सुरक्षा: खुर्सानी धेरै पिरो हुने भएकाले धुलो बनाउँदा वा छर्किँदा आँखा र नाक छोप्नु पर्छ। हातमा पन्जा लगाउनु राम्रो हुन्छ।
२. परीक्षण: सिधै सबै बिरुवामा छर्कनु अघि एउटा सानो हाँगामा परीक्षण गर्नुहोस्। यदि १२ घण्टासम्म पात ओइलाएन भने मात्र सबैतिर छर्कनुहोस्।
३. समय: कडा घाम लागेको बेला यो विषादी नछर्कनुहोस्। शीतल भएको बेला (साँझ वा बिहान) छर्कनु उत्तम हुन्छ।
४. दोहोर्‍याउने: कीरा धेरै छन् भने हप्तामा एक पटक वा धेरै पानी परेको छ भने पानी रोकिएपछि पुनः प्रयोग गर्नुपर्छ।

खुर्सानीको प्रयोगबाट बनाइने यो जैविक विधि पूर्णतः प्राकृतिक छ। यसले माटोको उर्वराशक्ति बिगार्दैन र उत्पादित तरकारी स्वास्थ्यका लागि सुरक्षित हुन्छ। कम खर्चमा प्रभावकारी खेती गर्नका लागि यो विधि हरेक कृषकका लागि वरदान साबित हुन सक्छ।