विदेशमा टनेल र थोपा सिँचाइमा फल्ने ‘रास्पबेरी’, हाम्रो भिर-पाखामा पाइने ‘ऐँसेलु’: आधुनिक प्रविधि र बजारीकरणको अभावमा कहिलेसम्म कुहिने त हाम्रा प्राकृतिक रत्नहरू ?
नेपालको पहाडी भेगमा चैत–वैशाखको घामसँगै जब वन-पाखाहरू पहेँलपुर हुन थाल्छन्, तब हरेक नेपालीको मानसपटलमा एउटा स्वादिलो याद ताजा हुन्छ ऐँसेलु। त्यो बालापन, जहाँ स्कुलबाट फर्कँदा होस् वा वनमा गोठालो जाँदा, काँडाले हातगोडा कोतरिएको पर्वाह नगरी भिरको टुप्पोमा फलेको सबैभन्दा ठूलो दाना टिप्ने प्रतिस्पर्धा हुन्थ्यो। कहिले स्कुलको खाजा त कहिले तिर्खा मेटाउने सहारा बन्ने ऐँसेलु आज पनि धेरैको प्रिय छ। तर विडम्बना, जुन फल टिप्न हामीलाई काँडाको डर थिएन, आज त्यही फल बजारमा खोज्दा पनि पाउन मुस्किल छ। जङ्गलमा त्यसै कुहिएर वा चराचुरुङ्गीको आहारा बनेर खेर गइरहेको यो ‘वनको गहना’ अब केवल यादमा मात्र सीमित नभएर समृद्धिको आधार बन्न सक्छ।
स्वाद, स्वास्थ्य र प्रकृति
ऐँसेलु केवल एउटा जङ्गली फल मात्र होइन, यो एउटा ‘हिमालयन सुपरफूड’ पनि हो। यसको अमिलो-गुलियो स्वादले जिब्रोलाई जति तन्काउँछ, यसमा पाइने भिटामिन सी, फाइबर र एन्टि-अक्सिडेन्टले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई त्यति नै बलियो बनाउँछ। मधुमेह नियन्त्रणदेखि पाचन प्रक्रिया सुधारसम्म यसको महत्व रहेको आधुनिक अनुसन्धानले देखाएको छ।
विदेशको अभ्यास र नेपालको सम्भावना
विदेशमा किसानहरूले यसै प्रजातिका ‘रास्पबेरी’ लाई अत्याधुनिक टनेल र थोपा सिँचाइ प्रविधि प्रयोग गरी व्यावसायिक खेती गरिरहेका छन्। उनीहरूले यसलाई टिपेकै दिनमा चिस्यान केन्द्रमा राखेर ताजा नै संसारभरका सुपरमार्केटमा पुर्याउँछन्। नेपालमा पनि १५०० देखि ३००० मिटरको उचाइमा यो सजिलै फस्टाउने हुनाले पहाडी किसानका लागि यो बरदान सावित हुन सक्छ। हामीकहाँ उपलब्ध स्थानीय जातका साथै ‘थर्नलेस’ (काँडा नभएका) विदेशी प्रजाति भित्र्याएर यसलाई व्यावसायिक बनाउन सकिन्छ।
आम्दानी र बजारीकरणको मन्त्र
ऐँसेलुलाई व्यवसायमा बदल्न मुख्य चुनौती यसको ‘सेल्फ लाइफ’ (टिक्ने क्षमता) हो। यसलाई टिप्दा हातको स्पर्शले भन्दा पनि विशेष ‘पन्नेट’ वा स-साना भेन्टिलेटेड बट्टामा सीधै टिप्ने र सफा राख्ने हो भने उपभोक्तालाई ताजा पुर्याउन सकिन्छ। ताजा बेच्न नसकिएका फलहरूलाई ज्याम, वाइन, जेली, वा जुस बनाएर मूल्य अभिवृद्धि गर्न सकिन्छ। आजको सचेत उपभोक्ता अर्गानिक र प्राकृतिक वस्तुको खोजीमा छन्, त्यसैले ‘हिमालयन वाइल्ड बेरी’ का रूपमा यसलाई ब्रान्डिङ गर्न सके शहरका डिपार्टमेन्टल स्टोरहरूमा यो महँगो मूल्यमा बिक्री हुन सक्छ।
काँडाले घोची घोची टिपेको त्यो बालापनको स्वादलाई अब व्यावसायिकताको रङ दिन आवश्यक छ। यदि स्थानीय सरकार र किसान मिलेर संकलन केन्द्र, उचित प्याकेजिङ र बजार पहुँचमा काम गर्ने हो भने, वनमा खेर गइरहेको ऐँसेलुले गाउँको आर्थिक मुहार फेर्न सक्छ। भिरमा कुहिएर जाने ऐँसेलुलाई अब प्याकेटमा सजाएर उपभोक्ताको भान्सासम्म पुर्याउने बेला आएको छ।